De zes zonnetermen van de winter

De traditionele winter

De winterreeks begint met Lidong, loopt door tot voorbij de decemberzonnewende en eindigt met de twee koudetermen in januari. Zij overschrijdt dus de gregoriaanse jaarwisseling. Xiaohan en Dahan voltooien de winter die Lidong in de voorafgaande november heeft geopend, voordat Lichun de volgende traditionele lente laat beginnen.

De taal van het seizoen combineert stilstand met vernieuwing. Opslag en terugtrekking bij Lidong maken plaats voor bevriezend water, bevroren grond en toenemende kou. Toch omvatten de traditionele seizoensmarkeringen ook bronnen die in beweging komen, nestelende eksters en roepende fazanten. Tekenen van het volgende groeiseizoen verschijnen terwijl de winter nog voortduurt.

De zes wintertermen

Deze tabel volgt één doorlopende winter, van november 2026 tot en met januari 2027.

Begin van de winter (Lidong)

Lidong opent de traditionele winter. De naam is verbonden met voltooiing en het opbergen van dingen na de oogst. De eerste twee seizoensmarkeringen beschrijven hoe water begint te bevriezen en de grond begint te bevriezen. Dit zijn beginstadia, onderscheiden van het diepere, stevigere bevriezen dat later in het seizoen wordt beschreven.

Kleine sneeuw (Xiaoxue)

Xiaoxue introduceert het paar sneeuwnamen, waarbij het bijvoeglijk naamwoord ‘kleine’ aangeeft dat sneeuw nog niet overvloedig is. De traditionele beeldtaal reikt verder dan sneeuwval: regenbogen verdwijnen en hemel en aarde trekken uiteen terwijl de winter zich sluit. De sneeuwnamen beschrijven fasen in de seizoensreeks, geen gemeten categorieën van sneeuwval.

Grote sneeuw (Daxue)

Daxue versterkt de sneeuwbeelden van de voorgaande term terwijl het jaar de zonnewende nadert. De traditionele markeringen omvatten een vogel die verstomt, tijgers die beginnen te paren en een plant die begint uit te lopen. Zelfs in dit beeld van een verdiepende winter bevat het seizoen zowel terugtrekking als het begin van hernieuwde activiteit.

Winterzonnewende (Dongzhi)

Dongzhi is de decemberzonnewende, bij een zonnelengte van 270°. Zij markeert de zuidelijkste jaarlijkse positie van de zon ten opzichte van de hemelequator. Het daglicht op het noordelijk halfrond bereikt rond dit keerpunt zijn minimum, voordat het weer begint toe te nemen.

De zonnewende verankert ook de nummering van maanmaanden. Volgens de moderne regels van de Chinese kalender is de maanmaand die Dongzhi bevat maand 11. Dongzhi kan op verschillende dagen binnen die maand vallen, omdat het zonnejaar en de maanmaanden geen overeenkomende lengtes hebben.

Kleine koude (Xiaohan)

Xiaohan komt na de zonnewende, wanneer toenemend daglicht kan samengaan met aanhoudende kou. De traditionele markeringen richten zich op ganzen die zich naar het noorden wenden, eksters die aan nesten beginnen en roepende fazanten. Deze tekenen van activiteit begeleiden de beschrijving van het koude seizoen, in plaats van de winter te beëindigen.

Grote koude (Dahan)

Dahan sluit de reeks vóór Lichun af. Het krachtigste beeld is water dat over de volle diepte is dichtgevroren, waarmee de ontwikkeling vanaf het eerste dunne ijs bij Lidong wordt voltooid. Het contrast tussen Kleine koude en Grote koude drukt een traditionele ordening van het seizoen uit, hoewel afhankelijk van het weer in een bepaald jaar elk van beide intervallen kouder kan zijn.

Winterzonnewendevieringen

Dongzhi is ook een gelegenheid voor familiebijeenkomsten en voorouderherdenking. Het voedsel verschilt per streek en familie. Tangyuan, kleefrijstballetjes die met hereniging worden verbonden, zijn vooral vertrouwd in Zuid-Chinese tradities en gemeenschappen met Zuid-Chinese wortels. Deegknoedels nemen een belangrijke plaats in bij Noord-Chinese vieringen. Een familie kan offers voor haar voorouders bereiden voordat zij samen eet, en zo herdenking en hereniging in dezelfde viering samenbrengen.

De na-ijling van de seizoenskou

Na de zonnewende keert toenemend zonlicht de warmtebalans van het oppervlak niet onmiddellijk om. De grond kan nog steeds meer energie verliezen dan hij ontvangt, waardoor temperaturen verder kunnen dalen. Deze seizoensvertraging helpt verklaren waarom beide koudetermen op het keerpunt van de kortste dag volgen.

Een andere traditionele manier om de winter te volgen, is vanaf Dongzhi perioden van negen dagen te tellen. Het gezegde over de kou van de ‘derde negen’ plaatst de verwachte kou ruim na de zonnewende, in de derde van die perioden. Werkelijke koudeperiodes hangen af van plaatselijke omstandigheden en weersystemen. De astronomische ommekeer van het daglicht biedt een vast punt om vanaf te tellen, terwijl het weer van jaar tot jaar verschilt.