Sáu tiết khí mùa xuân

Mùa xuân truyền thống

Sáu tiết khí mùa xuân ghi lại chuyển biến từ đất tan băng đến sinh trưởng nhờ mưa. Chuỗi bắt đầu bằng Lập Xuân (Lichun), khởi đầu mùa xuân, và tiếp diễn đến Cốc Vũ (Guyu), mưa cho ngũ cốc. Chuỗi kết thúc khi Lập Hạ mở đầu mùa hạ. Trong cách sắp xếp mùa này, điểm phân tháng 3 chia đôi mùa xuân thay vì mở đầu mùa.

Lập Xuân và Tết Nguyên đán Trung Quốc dùng các ranh giới khác nhau. Lập Xuân theo Mặt Trời; năm mới bắt đầu tháng giêng âm lịch. Do năm âm lịch và năm dương lịch dài khác nhau, hai lần Lập Xuân có thể nằm trong một năm âm lịch. Đó là ý nghĩa của song xuân (shuangchun), “hai mùa xuân”: một lần Lập Xuân nằm gần đầu năm âm lịch, lần sau nằm gần cuối năm.

Sáu tiết khí mùa xuân

Mỗi hàng cho biết thời điểm bắt đầu một tiết khí trong năm 2026. Tiết khí kéo dài đến khi tiết khí kế tiếp bắt đầu.

Lập Xuân (Lichun)

Chữ li, “lập”, trong Lichun đánh dấu một khởi đầu. Hình ảnh truyền thống của tiết này mô tả những dấu hiệu hồi sinh đầu tiên: gió đông làm băng tan, sinh vật ngủ đông bắt đầu cựa mình và cá đến sát mặt dưới lớp băng. Sự chuyển động ấy có trước đợt thức tỉnh rõ hơn gắn với Kinh Trập. Những hình ảnh này thuộc bảy mươi hai hậu, chuỗi ba dấu hiệu mùa truyền thống cho mỗi tiết khí.

Vũ Thủy (Yushui)

Vũ Thủy kết nối hơi ấm trở lại với chuyển biến từ tuyết, băng sang mưa. Các dấu hiệu gắn với tiết này gồm nhạn bay về phương bắc, cỏ cây đâm chồi. Trọng tâm là nước trở nên sẵn có cho sinh vật khi mùa tiến triển, trước khi Cốc Vũ hướng cụ thể hơn đến mưa cần cho cây ngũ cốc.

Kinh Trập (Jingzhe)

Kinh Trập gợi sấm xuân đánh thức sinh vật khỏi giấc ngủ đông. Hoa đào và tiếng chim hoàng oanh đi cùng hình ảnh thức tỉnh truyền thống này. Nếu Lập Xuân mô tả sự sống bắt đầu cựa mình, thì Kinh Trập thể hiện một mùa xuân hoạt động hơn, đầy chuyển động, hoa và âm thanh.

Xuân Phân (Chunfen)

Xuân Phân là điểm phân tháng 3, khi Mặt Trời vượt thiên xích đạo về phía bắc. Thiên xích đạo là hình chiếu của xích đạo Trái Đất lên bầu trời. Kinh độ 0° của Xuân Phân cung cấp điểm tham chiếu cho chuỗi tiết khí hiện đại.

Tên gọi có nghĩa là chia mùa xuân. Nó đánh dấu giữa chuỗi mùa xuân truyền thống, dù cùng sự kiện ấy lại mở đầu mùa xuân Bắc bán cầu theo quy ước thiên văn lấy điểm phân làm mốc.

Thanh Minh

Thanh Minh nghĩa là “trong trẻo và sáng sủa”, gợi sự quang đãng và sinh trưởng tươi mới của mùa xuân. Cây nở hoa và cầu vồng xuất hiện nằm trong những hình ảnh mùa truyền thống của tiết này. Tiết khí còn đặt tên cho một dịp lớn tưởng nhớ người đã mất.

Lễ tục Thanh Minh gồm chăm sóc mộ gia đình, đến nơi lưu tro cốt và cúng tổ tiên. Chi tiết tùy thực hành gia đình và vùng miền. Chuyến viếng có thể diễn ra vào ngày lễ hoặc những ngày gần đó, còn chính ngày trên lịch được xác định bởi tiết khí.

Cốc Vũ (Guyu)

Cốc Vũ kết nối mưa với gieo trồng và sinh trưởng của cây ngũ cốc. Các dấu hiệu truyền thống gồm bèo tấm phát triển và chim đầu rìu trên cây dâu, đưa nước, ruộng và cây vào cùng bức tranh cuối xuân. Cốc Vũ khép chuỗi mùa xuân trước khi các tiết khí mùa hạ hướng tới hạt chắc dần, thu hoạch và nóng bức.

Thời tiết và ánh sáng ban ngày

Điểm phân thường không cho đúng mười hai giờ giữa giờ Mặt Trời mọc và lặn được công bố. Các giờ này dùng mép trên Mặt Trời, còn khúc xạ khí quyển khiến Mặt Trời vẫn nhìn thấy khi về hình học nó đã ở dưới chân trời. Vì vậy, thời gian có ánh sáng ban ngày dài hơn cách tính đơn giản theo tâm Mặt Trời. Ngày mà ngày và đêm gần bằng nhau nhất tùy vĩ độ.

Tan băng, nở hoa và côn trùng trở lại tùy điều kiện địa phương cũng như ngày dài dần. Vĩ độ và độ cao ảnh hưởng tốc độ hơi ấm trở về, còn lượng mưa định hình mùa sinh trưởng. Những tên mùa xuân đưa các biến đổi này vào một chuỗi bắt nguồn từ kinh nghiệm theo mùa ở miền bắc Trung Quốc, với thời điểm khác tại các vùng phía nam ấm hơn và vùng cao lạnh hơn.