Hí khúc trong lịch đền miếu và lễ hội
Màn diễn dâng lên thần linh
Hí khúc trong lễ hội đền miếu vừa là màn diễn sân khấu vừa là lễ vật. Ban quản lý đền miếu, nhóm dân cư hoặc người bảo trợ thuê đoàn diễn để tôn kính một vị thần, tạ ơn sự che chở hoặc thực hiện lời nguyện. Ca sĩ, diễn viên và nhạc công biểu diễn cho vị thần thụ hưởng trong khi dân chúng tụ họp xem. Mục đích tôn giáo và giải trí công cộng cùng chung một sân khấu.
Ngày vía thần là một lý do quen thuộc để đặt diễn hí khúc. Những buổi khác đánh dấu lễ khánh thành hoặc kỷ niệm đền miếu, lễ tạ ơn hằng năm hay lời cầu cho cộng đồng an lành. Người đã hứa dâng một buổi diễn để đổi lấy sự trợ giúp của thần linh có thể trả tiền tổ chức sau khi điều cầu nguyện thành hiện thực. Việc đặt diễn làm cho lòng biết ơn của cá nhân hoặc cộng đồng trở nên có thể nghe và thấy được.
Cách bố trí không gian có thể thể hiện mối quan hệ này. Sân khấu cố định của đền miếu hoặc sân khấu tạm có thể quay về phía điện thờ, đặt vị thần ở vị trí khán giả danh dự. Dân chúng xem từ sân hoặc khoảng không xung quanh. Do người bảo trợ hoặc tổ chức cộng đồng trả chi phí, khán giả thường có thể thưởng thức mà không phải mua vé riêng.
Màn mở đầu cát tường và vở chính
Nhiều buổi diễn phục vụ nghi lễ bắt đầu bằng một tiết mục cát tường ngắn trước vở chính. Tiết mục xác lập mục đích chúc mừng, tôn kính khán giả thần linh và mang lời chúc đến người bảo trợ cùng cộng đồng. Màn mở đầu có tầm quan trọng riêng ngay cả khi ngắn hoặc quen thuộc với người xem thường xuyên.
Những tiết mục như vậy thường khắc họa các vị thần tiên đến ban lời chúc tốt lành. Chẳng hạn, trong màn mở đầu banxian (扮仙), tức đóng vai tiên, của sân khấu đền miếu Đài Loan, diễn viên hóa thân thành các vị tiên để ban phúc; các hình tượng Phúc, Lộc, Thọ có thể thể hiện mong ước cuộc sống may mắn và dài lâu. Những truyền thống hí khúc khác có các tiết mục chúc phúc theo lệ riêng.
Sau đó, vở chính đem đến trải nghiệm kịch đầy đặn hơn. Chuyện về trung nghĩa, xung đột gia đình, tình yêu, công lý hoặc phiêu lưu võ thuật cho diễn viên cơ hội cất giọng mạnh mẽ, đối đáp hài hước và thực hiện những động tác khó. Vở diễn không nhất thiết kể chính câu chuyện của vị thần ở đền miếu mới trở thành lễ vật phù hợp. Việc biểu diễn tôn kính vị thần đồng thời làm vui những người đã tụ họp.
Lời ca và lời nói dẫn dắt câu chuyện, còn phục trang, cử chỉ và động tác giúp xác định nhân vật cùng hành động. Bộ gõ đánh dấu lúc nhân vật ra sân khấu, những chuyển biến đột ngột và các màn giao đấu; nhạc cụ giai điệu hỗ trợ phần hát. Khán giả không nghe hiểu hết lời vẫn có thể theo dõi sự đổi sắc thái, nhận ra nhân vật quen thuộc hoặc thưởng thức một cảnh được diễn điêu luyện.
Chọn đoàn diễn và tiết mục
Hí khúc Trung Quốc gồm nhiều truyền thống địa phương với ngôn ngữ, hệ thống âm nhạc, quy ước diễn xuất và vốn tiết mục khác nhau. Thể loại cộng đồng ưa chuộng thường phản ánh những màn diễn và câu chuyện khán giả quen thuộc, cũng như những đoàn có thể thuê.
Bên tổ chức và đoàn diễn thỏa thuận một buổi phù hợp với dịp lễ. Vở được yêu thích có thể thu hút đông khán giả, còn một lễ tôn giáo có thể cần những tiết mục mở đầu cụ thể hoặc chương trình đặc biệt cát tường. Cả đoàn chuyên nghiệp lưu diễn lẫn nhóm được địa phương duy trì đều có thể đảm nhận công việc này. Nhạc công, người biểu diễn và người làm hậu trường cùng biến phần trình diễn đã hứa thành hiện thực.
Mối quan hệ lâu dài giữa đền miếu và sân khấu
Không gian biểu diễn tại đền miếu đã hình thành trong thời Tống và Nguyên, còn nhà hát đền miếu cố định tiếp tục phát triển qua thời Minh và Thanh. Sân khấu cũng trở thành bộ phận quan trọng của một số từ đường. Sự bảo trợ tôn giáo và cộng đồng cung cấp nơi diễn cùng lý do tập hợp khán giả, bên cạnh hoạt động giải trí cung đình, tư nhân và thương mại.
Lịch sử này giúp giải thích vì sao sân khấu đền miếu có thể trình diễn nghệ thuật kịch điêu luyện chứ không chỉ một màn tái hiện tôn giáo ngắn. Lễ vật của cộng đồng hỗ trợ công việc nghệ thuật của đoàn, còn sức hấp dẫn của màn diễn kéo mọi người đến cuộc tụ họp lễ hội.
Lịch biểu diễn được hình thành như thế nào
Hí khúc đền miếu theo nhiều lịch địa phương. Ngày vía thần, hội đền miếu hằng năm, mừng năm mới và các lễ tục theo mùa khác đem đến những buổi diễn lặp lại. Trong các cộng đồng đặt diễn hí khúc vào lễ tháng bảy, màn diễn còn có thể được dâng cho vong linh. Những dịp này không đặt tất cả các đoàn vào một ngày lễ hội duy nhất.
Một đợt diễn có thể gồm các suất chiều và tối trong nhiều ngày. Nghi lễ của bên chủ trì, sân khấu sẵn có và lịch đã nhận của đoàn định hình chương trình. Người biểu diễn có thể đi từ lễ mừng của cộng đồng này sang cộng đồng khác, mang vốn tiết mục đến những cuộc tụ họp địa phương nối tiếp.
Nhà hát bán vé và liên hoan nghệ thuật tạo nên một lịch diễn khác. Chúng có thể giới thiệu cùng diễn viên hoặc vở diễn, nhưng mục đích sự kiện khác với một buổi được đặt làm lễ vật tôn giáo. Biết ai mời đoàn và đang mừng dịp gì sẽ giải thích cách một buổi diễn cụ thể thuộc về lịch đền miếu hoặc lễ hội của nó.