Con số và chơi chữ trong đời sống lễ hội
Chơi chữ bằng hình ảnh
Một mẫu trang trí cát tường có thể được đọc thành lời chứ không chỉ để ngắm. Lối chơi chữ bằng hình ảnh, hay rebus, dùng một vật được vẽ để gợi một từ khác có âm giống hoặc gần giống. Trong tiếng Quan thoại, con dơi, fú (蝠), có thể gợi fú (福), tức phúc lành. Con cá, yú (鱼), có thể gợi yú (余), tức phần dư. Tên gọi của chúng cho phép những con vật bình thường mang lời chúc về một cuộc sống tốt lành và dư dả.
Nhiều mô típ có thể kết hợp thành một lời chúc dài hơn. Chữ viết có thể nằm giữa động vật, hoa hoặc đồ vật, mỗi yếu tố góp một phần vào cách đọc. Chẳng hạn, chiếc khánh đá có thể bổ sung ý chúc mừng qua âm đọc của tên nó. Mẫu trang trí vận hành nhờ quan hệ giữa các yếu tố, chứ không phải một ý nghĩa cố định gắn với mọi vật được vẽ.
| Mô típ hoặc con số | Cách đọc tiếng Quan thoại | Liên tưởng và cách tạo nghĩa |
|---|---|---|
| Dơi 蝠 và phúc lành 福 | fú / fú | Hai âm trùng nhau trực tiếp gợi phúc lành. |
| Cá 鱼 và phần dư 余 | yú / yú | Cách phát âm giống nhau thể hiện sự dư dả. |
| Khánh đá 磬 và chúc mừng 庆 | qìng / qìng | Tên một đồ vật đem lại ý nghĩa chúc mừng. |
| Năm con dơi 五蝠 | wǔ fú | Cả nhóm gợi Ngũ phúc, 五福. |
| Bốn 四 và chết 死 | sì / sǐ | Những âm tiết gần giống nhưng khác thanh điệu là cơ sở của một liên tưởng không tốt lành. |
| Tám 八 và chữ 发 gắn với phát đạt | bā / fā | Liên tưởng dựa trên âm gần giống, không phải hai từ đồng âm hoàn toàn trong tiếng Quan thoại. |
| Chín 九 và lâu dài 久 | jiǔ / jiǔ | Cách phát âm giống nhau khiến số chín thích hợp với lời chúc bền lâu. |
Con số trong một mẫu trang trí
Việc đếm số lượng có thể thay đổi cách đọc một bức hình. Năm con dơi tượng trưng cho Ngũ phúc: trường thọ, giàu có, sức khỏe, đức hạnh và cái chết tự nhiên vào cuối đời. Chúng có thể vây quanh chữ Thọ, shòu (寿), kết hợp một nhóm có số lượng xác định, một lối chơi âm và một lời chúc bằng chữ viết. Một con dơi đơn lẻ vẫn giữ liên tưởng đến phúc lành mà không chỉ rõ toàn bộ nhóm năm điều ấy.
Sự lặp lại cũng có thể nhấn mạnh một chữ. Biểu tượng 囍, gọi là Song hỷ, ghép hai dạng của chữ chỉ niềm vui và gắn với hôn nhân. Nó có chung vốn hình ảnh cát tường với đồ trang trí năm mới nhưng đặc biệt thuộc về lễ cưới.
Trong việc tặng quà, con số có thể thể hiện những sự ưa chuộng tương tự. Người ta có thể chọn quà có đôi hoặc số tiền chẵn vì cho là tốt lành, đồng thời tránh số tiền có chữ số bốn. Các lựa chọn này thay đổi theo cộng đồng và dịp tặng. Chúng không gán cho mỗi con số một ý nghĩa bất biến.
Ngôn ngữ và bối cảnh
Chơi chữ phụ thuộc vào cách phát âm. Bảng đưa ra cách đọc tiếng Quan thoại và phân biệt đồng âm hoàn toàn với sự gần giống: bā và fā có phụ âm đầu khác nhau, còn sì và sǐ khác thanh điệu. Những liên tưởng ấy có thể vận hành khác trong tiếng Quảng Đông hoặc một phương ngữ tiếng Trung khác.
Một lời mô tả bằng tiếng Anh rõ nghĩa nhất khi giữ cả hình ảnh lẫn lời chúc: chẳng hạn, “một con dơi gợi phúc lành”. Chỉ thay tên con vật bằng “phúc lành” sẽ làm mất lối chơi vui bằng hình ảnh. Chữ đề, cách sắp xếp và dịp sử dụng cùng giải thích vì sao một biểu tượng quen thuộc xuất hiện trên đồ trang trí năm mới, quà cưới hoặc bánh sinh nhật.