Câu đối xuân và chữ dán cửa

Hai vế đối nhau

Câu đối Tết, hay xuân liên (春联, chunlian), là những câu chữ đón năm mới được soạn thành hai vế tương ứng. Chúng thường nằm trên hai dải giấy dọc ở hai bên cửa, với một dòng chữ ngang ngắn hơn ở phía trên. Lời câu đối chào đón mùa xuân và gửi gắm mong ước cho gia đình. Chữ đen hoặc vàng trên giấy đỏ là một cách trình bày quen thuộc trong dịp lễ Tết.

Thể loại văn học rộng hơn là đối liên (duilian), tức những vế sóng đôi hoặc đối nhau. Câu đối Tết là một cách sử dụng hình thức này, bên cạnh những câu chúc mừng, câu chữ ở đền miếu và tác phẩm treo trong thư phòng. Hai vế thường có số chữ bằng nhau, với những từ hoặc cụm từ tương ứng cân xứng về ngữ pháp và ý nghĩa. Một vế có thể đáp lại, mở rộng hoặc hoàn chỉnh vế kia.

Câu chữ ở cửa nhà

Câu đối giấy theo mùa là một phần của truyền thống rộng lớn hơn về việc đề chữ trên các công trình. Một đôi câu đối được khắc cố định trên ván gỗ có thể nói đến cảnh quan quanh nhà, chí hướng của gia đình hoặc chức năng của một ngôi đền. Những câu chữ ấy vẫn ở nguyên chỗ sau dịp năm mới, trong khi câu đối Tết chào đón một năm cụ thể và được thay mới nhân dịp này.

Cửa nhà góp phần tổ chức bố cục của câu chữ. Hai dải dọc tạo khung cho lối vào, còn dòng chữ ngang quy các lời chúc về một chủ đề chung. Vì người xem tiếp nhận cả đôi cùng lúc, mối liên hệ giữa hai vế cũng quan trọng không kém ý nghĩa của từng vế đứng riêng.

Thư pháp đem lại diện mạo thị giác cho lời văn. Những nét rộng, đậm tạo ấn tượng khác với lối viết thảo uyển chuyển. Giấy trang trí có thể có nhũ vàng hoặc hoa văn. Ngoài dịp năm mới, câu đối còn xuất hiện trên nhiều màu sắc và chất liệu, trong đó có những cuộn tranh chữ được bồi để treo trên tường trong nhà.

Đọc một đôi câu đối

Đọc mỗi dải dọc từ trên xuống dưới. Theo cách sắp xếp truyền thống, khi đứng đối diện cửa, vế thứ nhất ở bên phải người xem, còn vế thứ hai ở bên trái. Một số bộ hiện đại đi theo dòng chữ ngang đọc từ trái sang phải và đặt vế thứ nhất ở bên trái. Lời văn và bố cục dự định của cả bộ quyết định thứ tự đọc.

Những cấu trúc ngữ pháp, hình ảnh và bước triển khai ý tương ứng giúp nhận ra cặp vế đối. Một vế nói về năm cũ sắp qua có thể dẫn sang vế nói về mùa xuân đang tới. Cách soạn truyền thống còn sử dụng sự đối lập về thanh điệu, dù mức độ tuân thủ những quy tắc ấy có khác nhau. Vế năm chữ và bảy chữ rất quen thuộc, nhưng câu đối có thể ngắn hơn hoặc dài hơn nhiều.

Một bản dịch tiếng Anh có thể giữ được lời chúc nhưng mất đi trật tự từ cân xứng, âm thanh và điển tích của nguyên tác. Đọc cả hai vế cùng nhau làm rõ hơn mối liên hệ ấy. Với một đôi câu đối viết tay, nét bút nhất quán tạo thêm sự thống nhất cho tác phẩm và lưu giữ phần đóng góp của người viết vào món quà.