Seollal và Tết Nguyên đán Trung Quốc
Đón năm mới cùng gia đình
Seollal là Tết của Hàn Quốc, còn Tết Nguyên đán Trung Quốc, hay Xuân tiết, mở đầu năm truyền thống Trung Quốc. Cả hai đều là dịp lớn để trở về nhà, tưởng nhớ tổ tiên và trao lời chúc giữa các thế hệ. Cuộc sum họp gia đình là trung tâm của mỗi dịp lễ, nhưng bữa ăn, lời chào chúc và hoạt động vui chơi đã phát triển thành những hình thức riêng.
Seollal đưa nghi thức cúi lạy chúc năm mới và canh bánh gạo vào cuộc sum họp gia đình trong ngày Tết. Tết Nguyên đán Trung Quốc đặc biệt coi trọng bữa cơm đoàn viên tối hôm trước, sau đó là một mùa thăm hỏi và mừng lễ dài hơn.
Nền tảng lịch pháp chung
Cả hai dịp lễ đều rơi vào ngày đầu tiên của tháng đầu tiên trong âm dương lịch tương ứng. Những lịch này thuộc các truyền thống Đông Á có liên hệ với nhau: tháng âm lịch theo Mặt Trăng, còn tháng nhuận giữ năm gắn với các mùa. “Lunar New Year” là cách gọi quen thuộc trong tiếng Anh, dù lịch cũng phụ thuộc vào Mặt Trời.
Seollal và Tết Nguyên đán Trung Quốc thường trùng ngày Gregory. Tuy nhiên, không thể dùng thay thế các phép tính của hai lịch, và khác biệt có thể ảnh hưởng đến ngày đầu tháng hoặc việc đánh số tháng. Lịch Hàn Quốc xác định Seollal, cũng như lịch Trung Quốc xác định Tết Nguyên đán Trung Quốc.
Sum họp người đang sống và tưởng nhớ người đã khuất
Dịp Seollal, người thân chuẩn bị thức ăn và đi đến nơi gia đình sum họp. Trong những gia đình thực hành charye, nghi lễ tưởng niệm tổ tiên, một bàn thức ăn được bày để tưởng nhớ người thân đã mất. Người tham dự bày tỏ lòng kính trọng, rồi cùng chia sẻ thức ăn. Nghi lễ đặt năm mới vào dòng lịch sử gia đình tiếp nối: các thế hệ được tưởng nhớ có một chỗ trong dịp lễ bên cạnh những người đang gặp nhau quanh bàn ăn.
Đêm giao thừa của Tết Nguyên đán Trung Quốc đặc biệt gắn với bữa cơm đoàn viên. Bữa ăn đưa các thành viên gia đình về bên nhau trước thời khắc chuyển năm; tục cùng thức đón năm mới, hay thủ tuế (shousui), có thể kéo dài cuộc sum họp đến khuya. Trong những gia đình giữ lễ thờ cúng tổ tiên, thức ăn và hương được dâng để tưởng nhớ các thế hệ đi trước. Việc chuẩn bị cũng gồm dọn nhà và treo đồ trang trí trước khi dịp lễ bắt đầu.
Cúi lạy, chúc phúc và tặng quà
Seollal phân biệt rõ việc tưởng nhớ tổ tiên với chúc Tết những bậc cao niên còn sống. Sebae là nghi thức cúi lạy chúc năm mới dành cho người thân lớn tuổi. Người trẻ quỳ xuống và cúi lạy sâu, bày tỏ lòng kính trọng và những lời chúc tốt đẹp. Người lớn tuổi đáp lại bằng lời khuyên khích lệ hoặc chúc phúc; trẻ em thường nhận sebaetdon, tiền mừng năm mới. Động tác cúi lạy và lời đáp của bậc cao niên khiến sự trao gửi này không chỉ là việc trao một món quà.
Lời chúc Tết Nguyên đán Trung Quốc, gọi là bái niên (bainian), cũng bắt đầu từ các mối quan hệ gia đình rồi mở rộng đến họ hàng, bạn bè và hàng xóm. Những lời chúc sức khỏe, phúc lành và một năm thịnh vượng đi cùng các cuộc thăm hỏi. Người trẻ chúc Tết người lớn tuổi, còn trẻ em thường nhận tiền trong phong bao đỏ, hay hồng bao (hongbao). Lời chúc có thể đi kèm động tác cúi chào hoặc chắp tay chào.
Trong cả hai dịp Tết, quà và thức ăn mời khách giúp duy trì cuộc thăm hỏi. Mô thức chung là sự trao gửi hai chiều: lòng kính trọng hướng về người lớn tuổi, lời chúc phúc hướng đến thế hệ trẻ, còn lòng hiếu khách gắn kết các gia đình.
Canh bánh gạo và những món ăn mang ý nghĩa tốt lành
Món ăn gắn bó nhất với Seollal là tteokguk. Những lát bánh gạo trắng mỏng được nấu trong nước dùng và thường ăn cùng các thành phần điểm thêm như thịt, trứng và hành lá. Một số cách nấu có thêm bánh có nhân. Bánh gạo trắng gợi một khởi đầu tinh sạch; theo truyền thống, ăn món canh này tượng trưng cho việc thêm một tuổi. Mối liên hệ ấy khiến một hành động bình thường tại bàn ăn mang ý nghĩa bước sang năm mới.
Bữa ăn có thể có jeon: những miếng cá, thịt hoặc rau được áo nhẹ bằng bột và trứng rồi rán trên chảo. Chuẩn bị nhiều món cung cấp thức ăn cho cả cuộc sum họp lẫn nghi lễ tổ tiên ở những gia đình có thực hành nghi lễ đó.
Tết Nguyên đán Trung Quốc có nhiều món ăn lễ hội theo vùng miền, thay vì một món canh mang tính tiêu biểu tương đương ở khắp nơi. Dịp Tết ở miền Bắc thường có sủi cảo (jiaozi), bánh có nhân được nặn như những thỏi tiền truyền thống và gắn với sự giàu có. Cá gợi sự dư dả qua lối chơi chữ, còn niên cao (nian gao), bánh gạo năm mới, gợi sự tiến lên từng năm. Những ý nghĩa này biến việc chọn món thành lời chúc có thể nói ra và cùng chia sẻ quanh bàn ăn.
Bởi vậy, bánh gạo hiện diện trong cả hai dịp lễ nhưng giữ vai trò khác nhau. Tteokguk là món canh mà việc ăn nó đánh dấu năm mới trong phong tục Hàn Quốc; niên cao bao gồm những cách chế biến bánh gạo Trung Quốc gắn với tiến bộ và phúc lành.
Trang phục, trò chơi và mùa lễ hội
Seolbim nghĩa là quần áo mới cho Seollal. Trang phục truyền thống Hàn Quốc, hanbok, có thể được mặc khi chúc Tết hoặc mừng lễ trong gia đình, dù quần áo thông thường dành cho dịp vui cũng phổ biến. Việc chuẩn bị Tết Nguyên đán Trung Quốc cũng có thể gồm quần áo mới, còn câu đối đỏ, đèn lồng và giấy chúc phúc tạo nên diện mạo đặc biệt dễ nhận ra cho nhà cửa và phố xá.
Một trò chơi quen thuộc dịp Seollal là yutnori, cũng viết là yunnori. Người chơi tung bốn que gỗ; cách các que rơi xuống quyết định quân đi được bao xa trên bàn chơi. Các đội cố gắng đưa toàn bộ quân của mình về đích trước. Trò chơi đem lại một hoạt động để gia đình cùng tham gia sau những nghi lễ trang trọng hơn.
Tết Nguyên đán Trung Quốc có các hoạt động vui chơi công cộng riêng, gồm múa lân hoặc múa rồng và hội đền ở những cộng đồng duy trì các truyền thống ấy. Người biểu diễn làm lân hay rồng sống động bằng động tác phối hợp, còn hội đền tập hợp thức ăn, hàng thủ công và hoạt động giải trí. Các cuộc thăm hỏi gia đình tiếp diễn trong một mùa lễ theo truyền thống kết thúc bằng Tết Nguyên tiêu vào ngày rằm tháng Giêng. Cuộc sum họp gia đình chính của Seollal tập trung quanh ngày đầu năm, khi lễ tổ tiên, lời chúc, bữa ăn và trò chơi có thể đưa nhiều thế hệ về bên nhau trong cùng một mái nhà.