Tên lễ hội qua các ngôn ngữ và cách viết

Tên các lễ hội Trung Hoa

Tên lễ hội Trung Hoa xuất hiện trong tiếng Anh dưới dạng bản dịch, pinyin tiếng Phổ thông và cách viết vùng miền đã quen dùng. Qīngmíng và Qingming là cùng tên tiếng Phổ thông, có hoặc không dấu thanh; Ching Ming là cách ghi vùng miền của cùng tên viết 清明. Tomb-Sweeping Festival gọi dịp này theo tập tục chăm sóc phần mộ gia đình.

Bảng dùng pinyin tiếng Phổ thông có dấu thanh. Jié (节), như trong Yuánxiāo Jié, nghĩa là “lễ hội” trong các tên này.

Số tháng và ngày dưới đây chỉ tháng và ngày âm lịch. Chúng xác định ngày lễ theo phong tục, không phải độ dài kỳ nghỉ hay thời gian lễ hội. Thanh Minh và Đông chí theo ngày tiết khí.

Tên thường gặp và quy tắc ngày

Những tên dễ nhầm

Lễ hội Mùa xuân và Lập Xuân là hai mục lịch khác nhau. Chūnjié, Lễ hội Mùa xuân, mở đầu năm âm lịch. Lìchūn, Lập Xuân, là một tiết khí đầu tháng 2. Hai mốc theo các quy tắc ngày khác nhau và không nhất thiết trùng ngày.

Lantern Festival và Spring Lantern Festival đều chỉ Yuanxiao, diễn ra vào tháng 1 âm lịch, ngày 15, khi mùa Tết truyền thống kết thúc. Từ “Spring” làm rõ bối cảnh đầu năm đó. Tuy nhiên, tên ngắn không hoàn toàn duy nhất: trong cách dùng Malaysia, gồm mô tả của Tourism Malaysia, “Lantern Festival” cũng có thể chỉ Tết Trung thu vào tháng 8 âm lịch, ngày 15. Hãy kiểm tra tháng âm lịch hoặc dịp lễ thay vì mặc định tên tiếng Anh luôn là Yuanxiao.

Qixi, Qiqiao và “Chinese Valentine’s Day” nhấn mạnh các khía cạnh khác nhau của cùng một lễ. Qīxī nghĩa là “Đêm thứ bảy,” còn “Double Seventh” chỉ ngày mùng bảy tháng bảy. Qǐqiǎo, “cầu khéo,” nói đến việc các cô gái, phụ nữ cầu Chức Nữ ban sự khéo léo, đặc biệt trong may vá. Trong truyền thuyết lễ, Chức Nữ và Ngưu Lang là đôi tình nhân bị Ngân Hà chia cách, mỗi năm gặp nhau một lần trên cầu Ô Thước. “Chinese Valentine’s Day” là biệt danh hiện đại nhấn vào câu chuyện tình của họ.

Yulanpen, Ullambana và “Ghost Festival”

Yúlánpén (盂兰盆) và Ullambana là tên một nghi lễ Phật giáo Trung Hoa gắn với tháng 7 âm lịch, ngày 15. Tín đồ cúng dường tăng đoàn, hay Sangha, và hồi hướng công đức—lợi ích tinh thần của các việc thiện—cho cha mẹ, tổ tiên. Câu chuyện kinh điển kể về đệ tử Phật Maudgalyayana, tiếng Trung là Mùlián, tìm cách cứu người mẹ đã mất. Đức Phật dạy ông cúng dường tăng đoàn để công đức tập thể của họ giúp bà thoát khổ.

Zhōngyuán gọi nghi lễ ngày rằm cùng tháng trong bối cảnh Đạo giáo. Dịp này gắn với Địa Quan, một trong Tam Quan, được tin là ban sự tha thứ cho lỗi lầm. Hungry Ghost Festival hoặc Ghost Festival là nhãn tiếng Anh rộng hơn cho các nghi lễ tháng bảy chồng lấn: tưởng nhớ tổ tiên, cúng vong linh lang thang và tổ chức lễ cộng đồng. Một pháp hội Vu Lan Bồn, một nghi lễ Trung Nguyên và một lễ hội khu phố có thể cùng thuộc một mùa trong khi chỉ các hoạt động khác nhau.

Tên gọi vùng miền

Tên vùng miền có thể phản ánh cách phát âm địa phương, xác định một hình thức nghi lễ cụ thể hoặc dùng danh hiệu khác cho cùng một vị thần.

Yu Lan ở Hồng Kông

Yu Lan (盂兰; tiếng Phổ thông Yúlán) là tên đã được dùng ổn định tại Hồng Kông cho các nghi lễ tháng bảy tưởng nhớ tổ tiên và cúng vong linh lang thang. Tên có liên hệ với Yulanpen, nhưng cách dùng mở rộng sang các lễ hội cộng đồng, gồm lễ của cộng đồng Triều Châu, với nghi thức Phật giáo hoặc Đạo giáo. Vì vậy, nó có thể chỉ nhiều hơn một pháp hội Phật giáo đơn lẻ.

Phor Thor ở Penang

Phor Thor là tên địa phương của lễ Cô hồn tháng bảy tại Penang. Nó bao phủ các nghi lễ cộng đồng gồm bàn thờ đường phố và đồ cúng. Từng cộng đồng tổ chức vào những thời điểm khác nhau trong tháng bảy âm lịch, nên tên này không hàm ý một ngày lễ chung duy nhất.

Tin Hau và Mazu

Tin Hau là cách ghi Quảng Đông đã quen dùng của 天后, đọc Tiānhòu trong tiếng Phổ thông, nghĩa là “Thiên Hậu.” Đây là một tước hiệu của Māzǔ (妈祖), nữ thần biển. Vì vậy, sinh nhật Tin Hau và sinh nhật Mazu là cùng một ngày kỷ niệm theo phong tục: tháng 3 âm lịch, ngày 23.

Tên trong các truyền thống láng giềng

Lunar New Year là thuật ngữ tiếng Anh rộng có thể bao gồm Tết Nguyên đán Trung Hoa, Tết Việt Nam và Seollal Hàn Quốc. Các tên riêng này chỉ những truyền thống lễ hội khác nhau. Tương tự, Chuseok và Tanabata giữ bản sắc riêng ngay cả khi ngày hoặc chữ viết giống tên lễ Trung Hoa. Các ngày tháng-ngày dưới đây thuộc về lịch của cộng đồng tương ứng.

Tanabata: ba quy ước ngày khác nhau

Tanabata có thể được tổ chức vào 7 tháng 7 Gregory, vào ngày lùi một tháng quanh 7 tháng 8, hoặc theo một ngày dẫn xuất từ lịch âm dương. Ngày 7 tháng 7 và 7 tháng 8 là ngày cố định trong lịch Gregory; ngày dẫn xuất từ lịch âm dương thay đổi từng năm.

Tên hiện đại Traditional Tanabata chỉ một ngày xấp xỉ mùng bảy tháng bảy theo lịch âm dương cũ. Chuyển lễ từ 7 tháng 7 sang 7 tháng 8 là dịch cố định một tháng, không phải chuyển đổi ngày lịch cũ đó. Lễ địa phương có thể kéo dài nhiều ngày quanh bất kỳ ngày nào họ theo.