Wuxing: pięć przemian

Znaczenie Wuxing

Wuxing, 五行, nazywa drewno, ogień, ziemię, metal i wodę jako kategorie, za pomocą których chińscy myśliciele opisywali zmianę i wzajemne relacje. Określenie „pięć przemian” podkreśla ich aktywność i oddziaływanie. Znane są również przekłady „pięć czynników” i „pięć żywiołów”. Kategorie mogą dotyczyć materiałów, procesów sezonowych lub porządku politycznego, dlatego ich znaczenie zależy od kontekstu.

Ważne wczesne sformułowanie znajduje się w Hongfan, rozdziale „Wielki plan” z Shangshu, czyli Księgi dokumentów. Wymienia on wodę, ogień, drewno, metal i ziemię, po czym charakteryzuje je przez działania: woda zwilża i porusza się w dół, ogień płonie ku górze, drewno wygina się i prostuje, metal można przekształcać, a ziemia umożliwia siew i zbiory. Opis ten podkreśla to, co każda z nich robi.

Szersze sieci powiązań rozwijały się z czasem z kilku wczesnych układów pięcioczłonowych. Wuxing zyskało istotne znaczenie w opisach rządzenia, rytuału, medycyny i wróżbiarstwa w różnych tradycjach intelektualnych i religijnych.

Cykle rodzenia i przezwyciężania

Dwa ciągi objaśniają, jak przemiany oddziałują na siebie. Xiangsheng (相生) to wzajemne rodzenie lub wytwarzanie. Xiangke (相克) to wzajemne przezwyciężanie lub powściąganie. Każda przemiana rodzi jedną, a przezwycięża inną.

Czytaj środkową kolumnę po okręgu: Drewno → Ogień → Ziemia → Metal → Woda → Drewno. Ciąg przezwyciężania to Drewno → Ziemia → Woda → Ogień → Metal → Drewno.

Przemiany łączą również różne rodzaje rzeczy. Drewno wiąże wschód, wiosnę i kolor niebieskozielony w jedną sieć. Ogień łączy południe, lato i czerwień. Takie skojarzenia pozwalały omawiać zmiany sezonowe, strój rytualny, kierunki i ludzkie postępowanie za pomocą wspólnego słownictwa.

Ziemia zajmuje w tych powiązaniach szczególne miejsce. Przestrzennie znajduje się w środku, wokół którego rozmieszczono cztery kierunki. Jej umiejscowienie sezonowe jest mniej jednolite. Układ pięciu pór umieszcza ją między latem a jesienią, lecz nie ustanawia to piątej kalendarzowej pory roku o jednym powszechnie ustalonym zakresie dat. Schemat pięciu przemian i kalendarzowy podział na cztery pory roku służą różnym celom.

Powiązania kalendarzowe

Dziesięć niebiańskich pni łączy się z pięcioma przemianami parami. To przyporządkowanie stoi za nazwami lat takimi jak Drewniany Smok i Ognisty Koń: przemiana pochodzi od pnia, a zwierzę od ziemskiej gałęzi.

Jia-Chen to oznaczenie Drewnianego Smoka, ponieważ Jia należy do Drewna, a Chen do Smoka. Przemiana opisuje jeden składnik nazwy złożonej z pnia i gałęzi, zamiast przypisywać każdą część daty do Drewna.

Kalendarz może pokazywać także przemianę gałęzi lub klasyfikację Nayin pary. Są to osobne przyporządkowania. Jia-Zi ma pień Drewna, a jego nazwa Nayin to Metal w morzu. Wyświetlane obok siebie „Drewno” i „Metal” mogą zatem opisywać różne cechy tej samej pary.

Urodzeniowy wykres Bazi stosuje te klasyfikacje do czterech filarów: roku, miesiąca, dnia i godziny. Jego oznaczenia przemian należy odczytywać wraz z filarem i składnikiem, które opisują.