Dwadzieścia osiem stacji księżycowych

Podział nieba

Dwadzieścia osiem stacji księżycowych, ershiba xiu (二十八宿), tworzy tradycyjny układ opisu nieba. Ich nazwy identyfikują grupy gwiazd i związane z nimi obszary służące do określania położenia Księżyca, Słońca i planet. Należą do większego chińskiego systemu niebieskiego, który obejmuje także Trzy Ogrodzenia i inne nazwane grupy gwiazd. Dwanaście zwierząt zodiaku tworzy odrębną klasyfikację.

Stacja jest niebieskim miejscem postoju. Księżyc obiega niebo na tle gwiazd w około 27,3 dnia, co daje przybliżone powiązanie między ruchem jednej nocy a jedną stacją. Podziały mają jednak nierówne szerokości, a ich układ astronomiczny jest zorganizowany wokół równika niebieskiego i północnego bieguna niebieskiego. Nie są to dwadzieścia osiem równych sektorów.

Ta podróż na tle gwiazd różni się od cyklu faz Księżyca. Odstęp od jednego nowiu do następnego wynosi średnio około 29,5 dnia. Gdy Ziemia porusza się po orbicie, Księżyc musi przebyć więcej niż jeden obieg na tle gwiazd, aby odzyskać takie samo ustawienie względem Słońca. Dwadzieścia osiem stacji nie odpowiada zatem dwudziestu ośmiu numerowanym dniom miesiąca księżycowego.

Cztery grupy po siedem tworzą kierunkowe postacie Lazurowego Smoka na wschodzie, Czarnego Żółwia na północy, Białego Tygrysa na zachodzie i Cynobrowego Ptaka na południu. Chińską nazwę północnej postaci, Xuanwu, tłumaczy się również jako Mroczny Wojownik.

Dwadzieścia osiem nazw

Tabela zestawia polskie nazwy z ich chińskimi znakami. Znaki rozróżniają powtarzające się transkrypcje łacińskie: Wei może oznaczać Ogon, Dach lub Żołądek, a Bi — Mur lub Sieć. Przekłady angielskie bywają różne, dlatego chińska nazwa przydaje się przy porównywaniu zapisów.

Shen jest astronomicznym odczytaniem 参, a Zi — odczytaniem 觜 w nazwie tej stacji. Stacja Czerpak, Dou, jest odrębna od Północnego Czerpaka, grupy gwiazd znanej również jako Wielki Wóz.

Wpisy almanachu

Almanach może przypisać nazwę stacji do daty poprzez powtarzający się ciąg kalendarzowy. Taki wpis nie musi podawać położenia Księżyca tej nocy. Nazwa może nieść tradycyjną ocenę stosowaną przy wyborze dat, choć w jej przypisaniu nie uczestniczy żadna obserwacja Księżyca.

Rozróżnienie ma znaczenie przy czytaniu zapisu historycznego. Stwierdzenie, że Księżyc znajdował się w stacji Serce, opisuje położenie na niebie. Serce wydrukowane w polu stacji dziennego almanachu identyfikuje klasyfikację kalendarzową. O sposobie przesuwania się tego pola decyduje reguła przypisywania dat, a nie sama nazwa.

Lista dwudziestu ośmiu nazw nie wystarcza więc do odtworzenia almanachu dziennego. Jego kolejność i punkt początkowy należą do konkretnej tradycji kalendarzowej. Istnieją również systemy dwudziestu siedmiu stacji, z własnym składem i regułami przyporządkowania.

Historia i wizerunki

Nazwany układ był już ustanowiony w okresie Walczących Królestw. Lakowana skrzynia na odzież z grobowca Zeng Hou Yi, markiza Yi z Zeng, nosi dwadzieścia osiem nazw wokół dużego znaku Dou, reprezentującego Północny Czerpak. Na wieku widnieją wschodni smok i zachodni tygrys. Skrzynia łączy nazwy i obrazy kierunkowe w jednym wczesnym zachowanym obiekcie.

Stacje zyskały także tożsamości religijne. Malarstwo może personifikować je jako bóstwa, w tym postacie ludzkie oraz postacie o zwierzęcych głowach. Ich ubiór, postawa i atrybuty należą do tej religijnej ikonografii. Mapy gwiazd natomiast rozmieszczają grupy gwiazd we wzajemnych relacjach. Oba ujęcia czerpią z tego samego nazwanego nieba, lecz przedstawiają je w różnych celach.