Kalendarze zrywane i ścienne jako przedmioty codziennego użytku
Kalendarz zdzierany umieszcza jeden dzień na wierzchu bloku papieru. Oderwanie kartki odsłania kolejną datę. Miesięczny kalendarz ścienny rozkłada dni tak, by można je było porównywać, a arkusz roczny utrzymuje cały rok w polu widzenia. W wersjach chińskich daty gregoriańskie często sąsiadują z księżycowymi i nazwami świąt, dzięki czemu ten sam przedmiot służy zwykłemu planowaniu i tradycyjnym obchodom.
„Zdzierany” opisuje sposób usuwania stron, a „ścienny” — miejsce zawieszenia przedmiotu. Kategorie te się nakładają. Blok dzienny może wisieć na ścianie, a kalendarz ścienny może mieć kartki miesięczne, które się odwraca lub odrywa. Wybory te wpływają na sposób korzystania z kalendarza, pisania po nim i zmiany jego widoku.
Od drukowanych almanachów do bloku dziennego
Na długo przed współczesnym blokiem dziennym drukowane almanachy chińskie gromadziły daty roku, informacje sezonowe i wskazówki wyboru odpowiednich dni. Niektóre zawierały też porady praktyczne i ilustracje. Almanach był źródłem pomocnym przy decydowaniu, kiedy coś zrobić, a także przy ustalaniu daty. Znaczna część tego zestawu pozostała użyteczna, gdy znalazła się na kartce dziennej.
W 1912 r. nowe republikańskie władze Chin promowały daty gregoriańskie do oficjalnego użytku. Tradycyjny kalendarz nadal miał znaczenie dla świąt i uroczystości rodzinnych. Kalendarze przedstawiające oba systemy pomagały czytelnikom przechodzić między nimi bez sięgania po osobną książkę: spotkanie w określonym dniu tygodnia i urodziny obchodzone według kalendarza księżycowego można było znaleźć w tym samym ciągu stron.
Już w latach dwudziestych XX wieku sprzedawano w Chinach drukowane komercyjnie kalendarze wiszące z kartką do oderwania na każdy dzień. Mogły łączyć daty gregoriańskie i dni tygodnia z tradycyjnymi poradami o zalecanych czynnościach. Blok dzienny nadawał bieżącej dacie wyraźne miejsce w pomieszczeniu, pozostawiając przestrzeń na mniejsze wpisy czyniące z niego almanach.
Formaty dzienne i miesięczne
Najbardziej użyteczne rozróżnienie formatów dotyczy tego, jak długi okres ukazuje odsłonięty arkusz. Kalendarz dzienny skupia uwagę na dniu bieżącym. Układ miesięczny lub roczny ułatwia patrzenie naprzód.
| Format | Co widać | Codzienna zaleta | Jak zmienia się widok |
|---|---|---|---|
| Dzienny blok zdzierany | Jedną datowaną kartkę na wierzchu | Wyraźną datę i miejsce na szczegółowe wpisy dzienne | Oderwanie wierzchniej kartki odsłania kolejną datę |
| Kalendarz miesięczny | Daty całego miesiąca razem | Można porównywać dni tygodnia, spotkania i sąsiednie daty | Przy zmianie miesiąca kartkę odwraca się lub odrywa |
| Arkusz dwumiesięczny | Dwa miesiące obok siebie lub jeden nad drugim | Plany mogą przekraczać granicę miesiąca bez zmieniania strony | Następna para zastępuje poprzednią |
| Jednoarkuszowy kalendarz roczny | Panele dat roku na jednym arkuszu | Stały punkt odniesienia do porównywania dat w całym roku | Arkusz pozostaje na miejscu przez rok |
Duża siatka miesięczna może pozostawiać miejsce na odręczne przypomnienia. Mały panel roczny rezygnuje z tej przestrzeni, aby pokazać więcej dat naraz. Kartka dzienna mieści informacje, które przepełniłyby pole miesięczne, ale zajrzenie naprzód wymaga podnoszenia kartek lub sprawdzenia dodatkowej siatki.
Daty i wpisy almanachowe
Na wielu chińskich kalendarzach dziennych największa cyfra oznacza gregoriański dzień miesiąca, z miesiącem, rokiem i dniem tygodnia obok. Drobniejszy tekst podaje chiński miesiąc i dzień księżycowy. To zestawienie pozwala rodzinie zobaczyć, w jaki dzień tygodnia przypadają urodziny księżycowe albo jak blisko umówionego spotkania znajduje się święto, takie jak Święto Środka Jesieni.
To samo połączenie działa w siatce miesięcznej. Pola mogą podążać za miesiącem gregoriańskim, niosąc drugi ciąg dat księżycowych. Miesiąc księżycowy może rozpocząć się w trakcie wyświetlanego miesiąca, więc jego nazwa zmienia się wewnątrz siatki. Oba systemy dzielą stronę, nie dzieląc granic miesięcy.
Inne wpisy dostarczają informacji sezonowych. 24 okresy solarne oznaczają etapy roku sezonowego według pozornego rocznego ruchu Słońca; obejmują równonoce i przesilenia.
Kalendarz almanachowy oferuje również wskazówki dotyczące pomyślnych terminów. Yi oznacza zalecane czynności, a Ji — czynności, których należy unikać. Wpisy mogą dotyczyć małżeństwa, przeprowadzki, składania ofiar lub innych nazwanych działań. Osoby przestrzegające tej tradycji mogą sprawdzać je przy wyborze dnia ważnego wydarzenia. Zalecenia wyrażają przekonania o odpowiedniości konkretnych terminów: dzień może sprzyjać jednej czynności, a odradzać inną. Są odrębne od informacji identyfikujących datę.
Rok codziennego używania
Wiszący kalendarz dzienny musi podtrzymywać pokaźny blok papieru, a zarazem pozwalać odrywać pojedyncze kartki. Cienkie karty przymocowane u góry mogą opierać się o sztywny podkład z otworem lub uchwytem do zawieszenia. Niektóre podkłady wykonuje się z tektury lub drewna oklejonego papierem. Podkład pozostaje na miejscu, gdy datowany blok staje się cieńszy, a obrazek nad nim może być widoczny przez cały rok.
Oderwanie wczorajszej kartki czyni sprawdzanie daty drobną czynnością domową. Kalendarz trzeba przesuwać ręcznie; po kilku pominiętych dniach należy usunąć kilka kartek, zanim widok dogoni bieżącą datę. Malejąca grubość nadaje upływowi roku fizyczną postać. Dużą datę można odczytać z drugiego końca pokoju, natomiast daty księżycowe i wpisy almanachowe zachęcają do podejścia bliżej.
Kalendarz ścienny zapewnia też wspólny punkt odniesienia. W domu, sklepie lub biurze kilka osób może korzystać z tego samego widoku. W siatce z wystarczającą ilością miejsca do pisania zakreślony termin lub notatka o wizycie pozostaje widoczna obok innych planów miesiąca. Odwracanie stron pozwala wcześniejszym notatkom pozostać w kalendarzu. Odrywanie kartek oczyszcza widok, lecz usuwa przypomnienia, chyba że kartki się zachowa.
Obrazy, prezenty i ekspozycja w domu
W XX wieku ilustrowane kalendarze ścienne wprowadzały kolorowe obrazy do codziennych pomieszczeń. Krajobrazy, kwiaty, modnie ubrane postacie i portrety fotograficzne oferowały różne rodzaje dekoracji. W Chinach kontynentalnych pod koniec XX wieku kalendarze z pejzażami i gwiazdami filmowymi były znanymi obrazami domowymi. Wybór kalendarza mógł więc oznaczać wybór czegoś do oglądania przez nadchodzący rok, a także użytecznego układu dat.
Kalendarze krążyły również jako prezenty. Firmy wręczały je klientom, zakłady pracy kupowały do rozdawania, a osoby prywatne dawały je krewnym i przyjaciołom. Nowy kalendarz był praktycznym upominkiem na zbliżający się rok. Nazwa przedsiębiorstwa na arkuszu lub podkładzie mogła pozostawać w polu widzenia przez wielokrotne użycie, ale odbiorca zyskiwał też obrazek i źródło dat do swojego pomieszczenia.
Pozycja obrazu kształtuje ten codzienny kontakt. Ilustracja na stałym podkładzie pozostaje znajoma, gdy blok pod nią maleje. Kalendarz miesięczny może odsłaniać nowy obraz przy każdej stronie. Na arkuszu rocznym obraz i daty pozostają razem, często z dużą ilustracją przyciągającą uwagę z daleka i mniejszymi panelami dat czytanymi z bliska.
Niektóre obrazy niosą też znaczenia almanachowe. Diagram Wiosennego Wołu przedstawia wołu i jego pasterza; ich barwy tradycyjnie kodują przewidywania dotyczące perspektyw rolniczych nadchodzącego roku. Taki obraz należy zarówno do symbolicznej tradycji prognozowania kalendarza, jak i do jego dekoracji.
Obraz i datowany papier nie muszą mieć tej samej trwałości. Dołączony kalendarz może zostać zużyty, a jego ilustrowany podkład pozostać; ulubiony obraz można zachować po upływie jego dat. Kalendarz z odwracanymi kartkami może natomiast zakończyć rok z obrazami i odręcznymi przypomnieniami nadal dołączonymi.