Chuseok i Święto Środka Jesieni

Dwa święta jesieni

Chuseok, nazywane także Hangawi, jest ważnym koreańskim świętem spotkań rodzinnych, dziękczynienia za zbiory i pamięci o przodkach. Chińskie Święto Środka Jesieni, czyli Zhongqiu Jie (中秋节), celebruje ponowne spotkanie pod jesiennym Księżycem poprzez posiłki rodzinne, oglądanie Księżyca, ofiary i dzielenie się ciasteczkami księżycowymi. Oba nadają obfitości tej pory roku miejsce w życiu rodzinnym, kładąc nacisk na różne praktyki.

Chuseok jest szczególnie związane z ofiarowaniem przodkom żywności z nowych zbiorów i odwiedzaniem grobów rodzinnych. Święto Środka Jesieni szczególnie eksponuje okrągły Księżyc jako obraz wspólnoty, także tęsknoty za bliskością dalekich krewnych. Zbiory, rodzina i Księżyc należą do obu świąt; różnią się ich względna waga i formy obrzędowe.

To samo miejsce w roku, różne historie

Oba święta przypadają na piętnasty dzień ósmego miesiąca własnych kalendarzy księżycowo-słonecznych. Zwykle pokrywają się w kalendarzu gregoriańskim, we wrześniu lub na początku października. Data umiejscawia je w pobliżu jesiennej pełni, choć Księżyc nie musi osiągnąć dokładnej pełni wieczorem piętnastego dnia.

Historyczne podłoże Chuseok obejmuje wspólną pracę, współzawodnictwo i ucztowanie. Samguk Sagi, średniowieczna kronika koreańska, opisuje kobiety z królestwa Silla rywalizujące drużynowo w przędzeniu włókna konopnego. Po miesiącu pracy konkurs kończył się piętnastego dnia ósmego miesiąca, kiedy przegrana drużyna fundowała ucztę, a zebrani bawili się przy śpiewie i tańcach.

Chińskie Święto Środka Jesieni rozwijało się poprzez zwyczaje związane z Księżycem, sezonowe uczty i przyjemności jesiennego wieczoru. Oglądanie Księżyca i poezja rozkwitały w czasach Tang, a w okresie Song Święto Środka Jesieni było już utrwalonym świętem o ożywionych obchodach. Z czasem okrągłość pełnego Księżyca silnie powiązano z kompletnym kręgiem rodzinnym. Jego światło dawało też obraz więzi ludziom, którzy mieszkając daleko od siebie, mogli patrzeć na ten sam Księżyc.

Przodkowie, zbiory i stół rodzinny

Podczas Chuseok charye jest obrzędem ku pamięci przodków, odprawianym w domach, które go podtrzymują. Świeżo zebrany ryż, ciastka ryżowe i inne potrawy ofiarowuje się, zanim rodzina podzieli się posiłkiem. Przekazanie plonów tej pory roku najpierw wcześniejszym pokoleniom wyraża wdzięczność za życie rodziny i jej środki utrzymania.

Seongmyo oznacza odwiedzanie grobów przodków. Beolcho, usuwanie trawy i chwastów wokół nich, często wykonuje się przed świętem. Działania te nadają pamięci wymiar praktyczny, a także ceremonialny: potomkowie podróżują do miejsca pochówku i troszczą się o nie. Charye, wizyty na grobach i wspólny posiłek mogą tworzyć powiązaną sekwencję, choć rodziny różnią się doborem podtrzymywanych obrzędów.

Podczas chińskiego Święta Środka Jesieni główną oprawę często stanowią rodzinny posiłek i wieczorne oglądanie Księżyca. Bliscy mogą zjeść razem, a następnie dzielić się owocami, herbatą i ciasteczkami księżycowymi, podziwiając Księżyc. W tradycyjnych ofiarach księżycowych ustawia się na stole pod gołym niebem jedzenie, takie jak owoce i ciasteczka księżycowe, modląc się o pomyślność i szczęście rodzinne. Niektóre domy wspominają też przodków, lecz chińskie święto na ogół nie jest zorganizowane wokół takiego samego połączenia charye i odwiedzin grobów przodków jak Chuseok.

Sezonowe potrawy mają znaczenie w obu przypadkach. Nowe ziarno na koreańskim stole ofiarnym i owoce dzielone podczas chińskiego spotkania przy Księżycu wnoszą zbiory do obchodów nawet wtedy, gdy uczestnicy nie zajmują się już rolnictwem.

Songpyeon i ciasteczka księżycowe

Songpyeon to niewielkie koreańskie ciastka ryżowe z nadzieniami takimi jak sezam, fasola lub kasztany. Ciasto z mąki ryżowej formuje się wokół nadzienia, często w kształt półksiężyca, a następnie gotuje na parze z igłami sosnowymi nadającymi zapach. Wspólne robienie ich w przeddzień Chuseok daje krewnym wspólne zadanie: formowanie, nadziewanie i zamykanie ciastek, zanim pojawią się wśród świątecznych potraw.

Chińskie ciasteczka księżycowe stanowią inną rodzinę wyrobów. Znane okrągłe ciastka zawierają nadzienia takie jak pasta z nasion lotosu, pasta z fasoli i solone żółtko jaja. Do innych odmian należą miękkie ciasteczka księżycowe w „śnieżnej skórce”. Ich okrągły kształt przywołuje pełnię Księżyca i spotkanie rodzinne. Ciastko można pokroić na kawałki dla zebranych przy stole, a pudełka z ciasteczkami księżycowymi wymienia się z krewnymi, przyjaciółmi i współpracownikami jako sezonowe prezenty.

Opowieści o Księżycu i obchody w jego świetle

Najbardziej znaną chińską legendą Święta Środka Jesieni jest podróż Chang’e na Księżyc. W jednej z popularnych wersji dziesięć słońc wypala ziemię, aż łucznik Hou Yi zestrzeliwuje dziewięć. Otrzymuje eliksir nieśmiertelności, lecz zostawia go swojej żonie Chang’e, ponieważ nie chce porzucić ich wspólnego życia. Pod jego nieobecność intruz próbuje zagarnąć środek. Chang’e połyka go, by nie dopuścić do kradzieży, i unosi się w niebo, zatrzymując się na Księżycu. Hou Yi wraca i odkrywa, że żona zniknęła. Widząc jej postać w świetle Księżyca, wystawia potrawy, które lubiła, i tęskni za nią mimo dzielącej ich odległości.

Opowieść wprowadza rozłąkę do święta poświęconego ponownemu spotkaniu. Nadaje patrzeniu na Księżyc emocjonalny kontekst: nieobecną osobę można nadal pamiętać i kochać.

Księżyc ma także aktywną rolę w koreańskich obchodach Chuseok. Ganggangsullae, szczególnie związany z południowo-zachodnią Koreą, gromadzi kobiety w kręgu; trzymają się za ręce i śpiewają pod jesiennym Księżycem. Śpiewaczka prowadząca kieruje grupą, a ruch może przyspieszać od powolnych kroków do żywego tańca, z wplecionymi zabawnymi epizodami. Obok rodzinnych obrzędów i świątecznych potraw Chuseok tradycja ta czyni wieczór w świetle Księżyca czasem wspólnej zabawy.