Nazwy świąt w różnych językach i zapisach

Chińskie nazwy świąt

Chińskie nazwy świąt występują w języku angielskim jako tłumaczenia, mandaryńska transkrypcja pinyin oraz utrwalone zapisy regionalne. Qīngmíng i Qingming to ta sama nazwa mandaryńska ze znakami tonów i bez nich; Ching Ming jest regionalnym zapisem tej samej nazwy pisanej, 清明. Tomb-Sweeping Festival, czyli „Święto Sprzątania Grobów”, określa uroczystość poprzez zwyczaj dbania o rodzinne groby.

Tabela podaje mandaryńską transkrypcję pinyin ze znakami tonów. Jié (节), jak w nazwie Yuánxiāo Jié, oznacza w tych nazwach „święto”.

Podane niżej numery miesięcy i dni odnoszą się do miesięcy i dni księżycowych. Określają zwyczajową datę święta, a nie długość okresu wolnego od pracy czy obchodów. Qingming i Dongzhi przypadają natomiast w terminach wyznaczanych przez okresy solarne.

Powszechne nazwy i reguły wyznaczania dat

Nazwy, które łatwo pomylić

Święto Wiosny i Początek wiosny to różne pozycje w kalendarzu. Chūnjié, Święto Wiosny, rozpoczyna rok księżycowy. Lìchūn, Początek wiosny, jest okresem solarnym przypadającym na początek lutego. Obie daty podlegają różnym regułom i nie muszą wypadać tego samego dnia.

Lantern Festival i Spring Lantern Festival oznaczają Yuanxiao — Święto Latarni. Jest to święto przypadające na 15. dzień miesiąca księżycowego 1, na zakończenie obchodów noworocznych. „Spring”, czyli „wiosna”, w dłuższej nazwie angielskiej wskazuje właśnie ten noworoczny kontekst.

Qixi, Qiqiao i „chińskie walentynki” podkreślają różne aspekty jednego święta. Qīxī oznacza „Siódmą Noc”, natomiast „Podwójna Siódemka” wskazuje na datę siódmego dnia siódmego miesiąca. Qǐqiǎo, „proszenie o zręczność”, odnosi się do dziewcząt i kobiet proszących Tkaczkę o umiejętności, zwłaszcza w robótkach ręcznych. W legendzie święta Tkaczka i Pasterz są kochankami rozdzielonymi Drogą Mleczną, którzy raz w roku spotykają się dzięki mostowi ze srok. „Chińskie walentynki” to współczesna nazwa potoczna podkreślająca ich historię miłosną.

Yulanpen, Ullambana i „Święto Duchów”

Yúlánpén (盂兰盆) i Ullambana to nazwy chińskiego święta buddyjskiego związanego z 15. dniem miesiąca księżycowego 7. Wierni składają dary wspólnocie monastycznej, czyli sandze, i dedykują rodzicom oraz przodkom zasługę — duchowy pożytek płynący z tych dobrych czynów. Opowieść zawarta w piśmie religijnym mówi o uczniu Buddy, Maudgalyayanie, znanym po chińsku jako Mùlián, który szuka pomocy dla zmarłej matki. Budda poleca mu złożyć dary wspólnocie monastycznej, aby jej zbiorowa zasługa mogła ulżyć matce w cierpieniu.

Zhōngyuán określa obchody piętnastego dnia tego samego miesiąca w kontekście taoistycznym. Wiąże się z Urzędnikiem Ziemi, jednym z Trzech Urzędników, który według wierzeń udziela odpuszczenia przewinień. Hungry Ghost Festival, czyli „Święto Głodnych Duchów”, lub Ghost Festival, „Święto Duchów”, to szersze nazwy angielskie nakładających się obchodów siódmego miesiąca: wspominania przodków, składania ofiar wędrującym duchom i organizowania uroczystości wspólnotowych. Nabożeństwo Yulanpen, obrzęd Zhongyuan i święto sąsiedzkie mogą należeć do tego samego okresu, a zarazem oznaczać różne działania.

Nazwy regionalne

Nazwy regionalne mogą odzwierciedlać miejscową wymowę, wskazywać konkretną formę obchodów albo używać innego tytułu tego samego bóstwa.

Yu Lan w Hongkongu

Yu Lan (盂兰; po mandaryńsku Yúlán) to utrwalona w Hongkongu nazwa obchodów siódmego miesiąca, podczas których oddaje się cześć przodkom i składa ofiary wędrującym duchom. Nazwa wiąże się z Yulanpen, lecz jej użycie obejmuje także święta wspólnotowe, w tym organizowane przez społeczność Chiu Chow, z obrzędami buddyjskimi lub taoistycznymi. Może więc oznaczać więcej niż jedno nabożeństwo buddyjskie.

Phor Thor w Penangu

Phor Thor to miejscowa nazwa Święta Głodnych Duchów obchodzonego w Penangu w siódmym miesiącu. Obejmuje obchody wspólnotowe, podczas których ustawia się uliczne ołtarze i składa ofiary. Poszczególne wspólnoty organizują swoje uroczystości w różnych częściach siódmego miesiąca księżycowego, toteż nazwa nie oznacza jednego wspólnego dnia święta.

Tin Hau i Mazu

Tin Hau to utrwalony zapis kantońskiej nazwy 天后, odczytywanej po mandaryńsku jako Tiānhòu i oznaczającej „Cesarzową Niebios”. Jest to tytuł Māzǔ (妈祖), bogini morza. Urodziny Tin Hau i urodziny Mazu oznaczają więc tę samą zwyczajową rocznicę: 23. dzień miesiąca księżycowego 3.

Nazwy w sąsiednich tradycjach

Lunar New Year, czyli „Księżycowy Nowy Rok”, to szerokie określenie angielskie, które może obejmować Chiński Nowy Rok, wietnamskie Tết i koreańskie Seollal. Poszczególne nazwy wskazują odrębne tradycje świąteczne. Podobnie Chuseok i Tanabata zachowują własną tożsamość, nawet gdy ich daty lub znaki pisma przypominają chińskie nazwy świąt. Podane niżej daty miesięcy i dni należą do kalendarza używanego przez daną wspólnotę.

Tanabata: trzy różne konwencje datowania

Tanabata może być obchodzona 7 lipca według kalendarza gregoriańskiego, w terminie przesuniętym o miesiąc, około 7 sierpnia, lub w dniu wyznaczonym na podstawie kalendarza księżycowo-słonecznego. 7 lipca i 7 sierpnia to stałe daty gregoriańskie; data wywodząca się z kalendarza księżycowo-słonecznego zmienia się co roku.

Współczesna nazwa Tradycyjna Tanabata odnosi się do daty przybliżającej siódmy dzień siódmego miesiąca dawnego kalendarza księżycowo-słonecznego. Przeniesienie obchodów z 7 lipca na 7 sierpnia jest stałym przesunięciem o miesiąc, a nie przeliczeniem daty starego kalendarza. Miejscowe obchody mogą trwać przez kilka dni wokół dowolnego z przyjętych terminów.