Xieji Bianfang Shu jako źródło almanachowe

Cesarska kompilacja

Projekt rewizji

Projekt zatwierdzono w 1739 r., we wczesnym okresie panowania Qianlonga. Dotyczył sprzeczności w istniejących książkach o wyborze dat, w tym materiałach używanych przez cesarski Urząd Astronomiczny. Wcześniejsze prace za cesarza Kangxi doprowadziły do powstania Xingli Kaoyuan, lecz podręczniki wyboru dat używane przez urząd nadal zawierały reguły, które nowi kompilatorzy uważali za niespójne.

Dzieło było zbiorowym przedsięwzięciem dworskim. O rewizję wystąpił Jin Ai, urzędnik Urzędu Astronomicznego. Projektem kierował Yunlu, książę Zhuang, a Mei Juecheng i He Guozong uczestniczyli w zarządzaniu pracami redakcyjnymi. Zhang Zhao dołączył na mocy kolejnego zatwierdzenia w 1740 r. Cesarska przedmowa sygnalizuje poparcie władcy, natomiast memoriały i wykazy personelu wymieniają urzędników, którzy organizowali i wykonywali pracę.

Kompilatorzy porównywali odziedziczone reguły, usuwali powtórzenia, poprawiali przyporządkowania i dodawali objaśnienia. Nie odrzucali wyboru dat jako całości. Ich poprawki miały zapewnić spójny opis jego kategorii i zależności. Cesarska przedmowa przyznaje również, że dla wygody czytelników zachowano niektóre od dawna utrwalone praktyki.

Ten krytyczny cel obejmuje również ostatni juan, Bian'e, „Rozpoznawanie błędów”. Zawarte w nim omówienie dopasowania małżeńskiego atakuje reguły, które kompilatorzy uważali za niespójne i mogące opóźniać zawieranie małżeństw. Krytyka stanowi zatem część treści książki obok reguł, które ona akceptuje.

Trzydzieści sześć juan

Treść przechodzi od podstaw i definicji do tabel, zastosowań praktycznych i krytyki. Poniższa tabela obejmuje wszystkie trzydzieści sześć jednostek podziału tekstu.

Juan 10 i 11 ujmują ten sam materiał z różnych stron. Juan 10 zaczyna od nazwanych wpływów kalendarzowych i podaje związane z nimi czynności. Juan 11 zaczyna od przedsięwzięcia i gromadzi pod nim warunki zalecane oraz te, których należy unikać. Łącznie wiążą klasyfikację z tym, co dana osoba zamierza zrobić.

Książka zawiera także materiał astronomiczny i dotyczący pomiaru czasu. Juan 13 omawia nocne straże, zmierzch i gwiazdy przechodzące przez południk, wraz z obliczeniami dla stolicy. Jego procedury odnoszą godziny obserwacji do zmieniających się warunków sezonowych, rozszerzając zakres dzieła poza dzienne listy czynności.

Daty, egzemplarze i wydania

Dokumenty wstępne odnotowują różne etapy projektu. Zatwierdzenie po odpowiedzi Ministerstwa Obrzędów przypada na ósmy miesiąc księżycowy czwartego roku Qianlonga, w 1739 r. Nominację Zhanga Zhao zapisano w drugim miesiącu księżycowym piątego roku Qianlonga, w 1740 r. Cesarska przedmowa nosi datę szósty rok Qianlonga, dwunasty miesiąc księżycowy, piętnasty dzień.

Daty te dotyczą kompilacji i jej przedmowy. Późniejszy druk może powtarzać tę samą przedmowę bez zmian. Jej data nie określa więc czasu powstania każdego zachowanego egzemplarza. Ostatni miesiąc księżycowy roku panowania może również sięgać następnego roku gregoriańskiego, dlatego skrócony odpowiednik roku panowania nie jest dokładnym przeliczeniem pełnej daty.

Trzydzieści sześć juan to jednostki podziału tekstu, a nie wymagana liczba oprawnych tomów. Faksymile, współczesne wydanie składane drukiem i transkrypcja cyfrowa mogą jeszcze inaczej dzielić ten sam tekst.

Fragment najłatwiej odnaleźć według juan oraz nagłówka czynności lub części. „Juan 11, Yongshi, Anchuang” wskazuje wpis dotyczący przygotowywania łóżka niezależnie od układu wydania. Numer strony lub karty staje się przydatny po ustaleniu konkretnego wydania. Wersja Siku Quanshu należy do późniejszego cesarskiego zbioru rękopisów; jej współczesnej transkrypcji nie należy mylić z fotograficzną reprodukcją wcześniejszego egzemplarza drukowanego.

Śledzenie reguły w tekście

Nagłówki czynności i ich zastrzeżenia

Juan 11 grupuje warunki pod czynnościami takimi jak zawarcie małżeństwa, przygotowywanie łóżka, otwarcie działalności, budowa wałów i kopanie studni. Niektóre nagłówki łączą pokrewne przedsięwzięcia, a uwagi rozróżniają warunki odnoszące się do każdego z nich.

Dobrym przykładem jest wpis „Otwieranie kanałów i kopanie studni”. Po wspólnej liście tekst precyzuje, że dodatkowy zakaz dotyczący dni Ren odnosi się wyłącznie do otwierania kanałów, natomiast zakaz dotyczący dni Mao — wyłącznie do kopania studni. Potraktowanie tego wpisu jako jednego zakazu wszelkich prac wodnych w dniach Ren i Mao zatarłoby tę różnicę.

Związek między czynnością a jej kategoriami dni jest równie konkretny. Przy budowie wałów dni Ukończenia i Zamknięcia pojawiają się wśród warunków zalecanych. Zamknięcie występuje więc jako kategoria odpowiednia do tego zadania, a nie zakaz wszelkich przedsięwzięć. Wpis wymienia również wykluczenia, dlatego sprzyjających zarządców nie można oddzielać od pozostałej części reguły.

Reguły odrzucone

Juan 36 wymaga innego sposobu lektury, ponieważ przedstawia schematy po to, by je skrytykować. Omówienie tak zwanych „czterech niepomyślnych” dni wyjaśnia ich wyprowadzenie i odrzuca stojące za nim rozumowanie. Tabela skopiowana z tego omówienia bez polemiki mogłaby sprawić, że odrzucona praktyka wyglądałaby na zatwierdzoną regułę.

To samo dotyczy dopasowania małżeńskiego i rzekomo korzystnych miesięcy na zawarcie małżeństwa. Kompilatorzy badają zależności leżące u podstaw tych schematów i dowodzą, że ich ograniczenia są nieuzasadnione w obrębie systemów, na które się powołują. Sprzeciwiają się też ich praktycznym skutkom dla terminów zawierania małżeństw. Fragmenty te ukazują żywą debatę w nauce o wyborze dat, a nie zbiór reguł przyjmowanych bez sprzeciwu.

Tekst historyczny i współczesne almanachy

Książka zachowuje szczegółowe powiązania między nazwami czynności, kategoriami cyklicznymi i wyjątkami. Współczesny almanach może przejąć część tych powiązań, uprościć je lub zastosować inną kombinację reguł. Przekształcenie fragmentu w obliczenie wymaga decyzji dotyczących jego terminów, konwencji granic i zastrzeżeń.

Tabele czynności Atlasu nie są cyfrową transkrypcją całego Xieji Bianfang Shu. Dzieło historyczne pozostaje przydatne do zrozumienia, dlaczego określone kategorie występują razem i jak uzasadniano ich zastosowania. Jego zakres obejmuje zarówno tworzenie reguł, jak i krytykę zasad, których kompilatorzy postanowili nie zachowywać.