Xiaonian: daty, znaczenie i tradycje Małego Nowego Roku

Kiedy przypada Xiaonian w 2027 roku?

Obchody 23. i 24. dnia podążają za tradycyjnym kalendarzem chińskim, dlatego ich daty gregoriańskie zmieniają się z roku na rok. Dla obchodów prowadzących do Chińskiego Nowego Roku 2027 daty są następujące:

Chiński Nowy Rok przypada 6 lutego 2027. Wigilia Nowego Roku, 5 lutego, jest 29. dniem 29-dniowego miesiąca księżycowego. Styczniowe obchody Xiaonian należą więc do kończącego się roku księżycowego.

Kalendarz może oznaczać 30 stycznia jako „Północne Xiaonian”, a 31 stycznia jako „Południowe Xiaonian”. Etykiety te opisują szeroki wzorzec, a nie regułę obowiązującą każde gospodarstwo domowe po jednej lub drugiej stronie Chin.

Dlaczego istnieją różne daty Xiaonian?

Zwyczaj 23. dnia jest rozpowszechniony w północnych Chinach, natomiast 24. dzień obchodzony jest w wielu społecznościach południowych. Lokalne użycie i tradycja rodzinna sprawiają jednak, że obraz jest bardziej złożony niż prosty podział północ–południe.

Starsze powiedzenie 官三民四船五 wiąże 23. dzień z gospodarstwami urzędników, 24. z gospodarstwami zwykłych ludzi, a 25. z osobami mieszkającymi na łodziach. Przypomina, że opisy święta rozróżniają zarówno grupy społeczne, jak i regiony — nie jest jednak wiarygodną instrukcją do ustalania daty dla każdej współczesnej rodziny.

Sama nazwa może odnosić się do różnych okazji. W szanghajskim użyciu opisanym w wywiadzie folklorystycznym opublikowanym przez East China Normal University Xiaonianye (小年夜), czyli „Wigilia Małego Nowego Roku”, oznacza wieczór przed wigilią Chińskiego Nowego Roku, a nie pożegnanie Boga Kuchni. Według tego użycia w 2027 roku byłby to 4 lutego.

Inne lokalne znaczenia wykraczają poza dni bezpośrednio poprzedzające Nowy Rok. Na przykład w Nankinie i okolicach Xiaonian może oznaczać Święto Latarni piętnastego dnia pierwszego miesiąca księżycowego. Niektóre społeczności w Syczuanie i Guizhou używają tej nazwy dla wigilii Nowego Roku.

Są to różnice w tym, jak ludzie nazywają dany obchód, a nie tylko spory dotyczące przeliczania daty księżycowej. Przy spotkaniu rodzinnym lub lokalnych obchodach użyteczna jest data podana przez osoby, które je obchodzą.

Bóg Kuchni i jego doroczny raport

Bóg Kuchni, nazywany również Zao Jun (灶君) lub Bogiem Pieca, jest domowym opiekunem w chińskiej religii ludowej. Jego związek z paleniskiem odzwierciedla tradycyjne miejsce pieca w życiu rodzinnym. Papierowy wizerunek bóstwa zwykle umieszczano obok albo nad piecem kuchennym.

Według znanego wierzenia krótko przed Nowym Rokiem wyrusza do Nieba, aby zdać Nefrytowemu Cesarzowi raport o zachowaniu gospodarstwa domowego w minionym roku. Rodziny składają ofiary w nadziei na przychylny raport i ochronę w nadchodzącym roku.

Zwyczaje obejmują jizao (祭灶), oddawanie czci bóstwu pieca, oraz songzao (送灶), jego pożegnanie. W jednej z tradycyjnych form pożegnania wystawia się ofiary i pali stary papierowy wizerunek. Nowy wizerunek instaluje się, gdy bóstwo jest witane z powrotem.

Dokładne ofiary i moment obchodów różnią się. Obchodzenie Xiaonian nie musi też obejmować ceremonii religijnej: gospodarstwo domowe może zachować zwyczaje kulinarne i przygotowawcze bez składania ofiar Bogu Kuchni.

Kleiste słodycze i potrawy Xiaonian

Kleiste słodycze zajmują szczególne miejsce w tradycjach Boga Kuchni. Zaotang (灶糖) oznacza cukierki dla pieca; znanym przykładem są słodycze z maltozy. Nazwy związane z ofiarami obejmują guandongtang (关东糖) i tanggua (糖瓜), przy czym to drugie określenie odnosi się do cukierków w kształcie melona.

Folklor podaje dwa powiązane wyjaśnienia słodyczy i kleistości. Słodycze mają zachęcać bóstwo, by dobrze mówiło o rodzinie — albo skleić mu usta, by nie mogło donieść o jej przewinieniach. Niektóre relacje opisują smarowanie ust papierowego wizerunku miodem przed jego odejściem.

Nie istnieje jeden posiłek Xiaonian spożywany w całych Chinach. Jiaozi (饺子) pojawiają się w niektórych zwyczajach północnych, gdzie mogą być kojarzone z wyprawieniem Boga Kuchni w drogę. Tradycja szanghajska obejmuje natomiast xiezao tuanzi (谢灶团子), ryżowe kulki składane w podziękowaniu bóstwu pieca.

Znane smaki Xiaonian są związane z miejscem i pamięcią rodzinną w takim samym stopniu jak z datą w kalendarzu.

Przygotowanie gospodarstwa domowego do Nowego Roku

Obok zwyczajów związanych z Bogiem Kuchni Xiaonian kojarzy się z praktyczną pracą przygotowywania do Święta Wiosny, czyli obchodów Chińskiego Nowego Roku. Przygotowania rozciągają się na dni wokół tej daty, a Xiaonian jest znanym kamieniem milowym na tej drodze.

Sprzątanie starego

Gruntowne sprzątanie domu, często nazywane saochen (扫尘, „zamiataniem kurzu”), nadaje przygotowaniom fizyczny początek. Sprzątanie kuchni, pranie przedmiotów domowych i pościeli oraz usuwanie nagromadzonego kurzu należą do tej tradycji. Słowo oznaczające kurz, 尘 (chén), brzmi jak 陈 (chén), oznaczające stare, co symbolicznie łączy tę pracę z pozostawianiem starego za sobą.

Jest też zwykła satysfakcja z czystego domu gotowego na świąteczne posiłki i gości.

Zaopatrywanie kuchni i dekorowanie domu

Kupowanie nianhuo (年货), czyli noworocznych zapasów, oznacza przygotowanie się na rodzinne posiłki i odwiedzających. Wśród zakupów znajdują się składniki do świątecznych potraw, owoce, przekąski i herbata. Niektóre gospodarstwa domowe wcześniej gotują na parze ciasta ryżowe albo przygotowują inne świąteczne jedzenie.

Wiosenne kuplety, chunlian (春联), wprowadzają do wejść pomyślne pary wersów, a papierowe wycinanki w oknach i obrazy noworoczne dopełniają świąteczny wystrój. Znak 福 (fú) wyraża życzenie szczęścia. Wybieranie lub wykonywanie tych dekoracji jest kolejnym sposobem przygotowania do obchodów.

Osobisty świeży początek

Kąpiel i strzyżenie również kojarzą się z przedświątecznym świeżym początkiem. Przygotowanie nowych ubrań wybiega ku temu, co założy się na Nowy Rok. Moment tych czynności dopasowuje się do pozostałych przygotowań domowych.

Duża część tych przygotowań prowadzi ku ponownemu spotkaniu rodziny, ważnemu elementowi Chińskiego Nowego Roku. Xiaonian nadaje oczekiwaniu namacalną formę: jedzenie do przygotowania, pokój do posprzątania, znajomy zwyczaj do przekazania dalej. Szczegóły mogą się różnić, ale „małe” święto pomaga zrobić miejsce dla większego, które nadchodzi.