Chiński Nowy Rok i Święto Wiosny

Początek roku

Chiński Nowy Rok rozpoczyna się pierwszego dnia pierwszego miesiąca księżycowego. Znany jako Święto Wiosny, czyli Chunjie (春节), gromadzi rodziny przy posiłku w wigilię Nowego Roku i przenosi świętowanie na zewnątrz poprzez życzenia, prezenty, odwiedziny i publiczne uroczystości. Przygotowania zaczynają się w ostatnich tygodniach starego roku, a tradycyjny okres obchodów kończy Święto Latarni piętnastego dnia nowego roku.

Kalendarz chiński jest księżycowo-słoneczny: jego miesiące podążają za Księżycem, a miesiące przestępne utrzymują rok w zgodzie z porami roku. Nowy Rok przesuwa się zatem w obrębie stycznia i lutego, zamiast przypadać w stałej dacie gregoriańskiej. Jest odrębny od Lichun, okresu solarnego Początek wiosny. Wigilia Nowego Roku to ostatni dzień poprzedniego roku chińskiego, którym może być dwudziesty dziewiąty lub trzydziesty dzień jego ostatniego miesiąca.

Jak rozwijały się obchody

Święto wyrosło z narastających praktyk związanych z końcem i początkiem roku: dziękowania za pożywienie i ochronę, oddawania czci przodkom, odpędzania szkodliwych wpływów i witania nowego cyklu rolniczego. Wczesne państwa chińskie nie wszystkie rozpoczynały rok w tym samym miesiącu. Reforma kalendarza z 104 roku p.n.e., za cesarza Wu z dynastii Han, ustanowiła pierwszy miesiąc wiosny początkiem roku; układ ten stał się dominującą podstawą późniejszych obchodów noworocznych.

W następnych stuleciach ceremonie dworskie, kult domowy i popularne rozrywki wnosiły różne elementy święta. Zabezpieczanie wejść, czuwanie w wigilię i uroczyste życzenia noworoczne mają długie dzieje; drukowane obrazki, papierowe kuplety oraz coraz bardziej rozbudowane jarmarki i rozrywki wzbogacały świąteczną oprawę. Na początku XX wieku przyjęcie kalendarza gregoriańskiego do użytku cywilnego pomogło utrwalić nazwę Święto Wiosny, odróżniającą tradycyjny Nowy Rok od 1 stycznia.

Znana opowieść o Nian nadaje świętu dramatyczne wyjaśnienie. W jednej rozpowszechnionej wersji groźne stworzenie atakuje wieś na przełomie roku. Ludzie odkrywają, że boi się czerwieni, jasnego światła i głośnego hałasu. Wywieszają czerwone ozdoby, jasno oświetlają domy i czynią ogromny zgiełk, przepędzając napastnika. Ocaleni sąsiedzi witają się i składają sobie gratulacje. Opowieść łączy kilka rozpoznawalnych zwyczajów, lecz jest legendą o święcie, a nie jego udokumentowanym wydarzeniem założycielskim.

Przygotowanie domu

Sprzątanie przed Nowym Rokiem usuwa kurz starego roku i symbolicznie robi miejsce pomyślności. Zakupy i przygotowywanie jedzenia służą zarówno gościom, jak i domownikom. Nowe ubrania, sezonowe kwiaty i świeże dekoracje uwidaczniają zmianę roku.

Noworoczne kuplety to sparowane wersy pomyślnego pisma umieszczane po obu stronach wejścia, zwykle z krótszą inskrypcją nad nimi. Czerwone wycinanki, wizerunki bóstw drzwi i znak fu, oznaczający błogosławieństwo lub pomyślność, wyrażają życzenia ochrony i dobrobytu. Ich obrazy często działają przez grę słów: roślina, zwierzę lub przedmiot może sugerować błogosławieństwo, ponieważ jego nazwa przypomina pomyślną frazę.

W domach oddających cześć Bóstwu Kuchni ostatni miesiąc obejmuje także ofiarę pożegnalną przed jego tradycyjną podróżą do nieba ze sprawozdaniem o postępowaniu rodziny. Słodkie dary wyrażają nadzieję na przychylne sprawozdanie. Jest to jeden z elementów szerszego porządkowania domu przed nowym rokiem.

Kolacja rodzinna i jej potrawy

Wigilia Nowego Roku skupia się wokół kolacji rodzinnego spotkania, często gromadzącej kilka pokoleń przy jednym stole. Posiłek mogą poprzedzać ofiary dla przodków, wyrażające uznanie dla pokoleń, których praca umożliwiła istnienie domu. Po kolacji shousui (守岁), czuwanie nad odchodzącym rokiem, przedłuża spotkanie w noc.

Jadłospis odzwierciedla kuchnię regionalną, lecz określone potrawy niosą szeroko rozpoznawane życzenia. Ryba sugeruje dostatek, ponieważ mandaryńskie słowo yu brzmi jak słowo oznaczające nadwyżkę. Cała ryba może więc wyrażać nadzieję, że w nadchodzącym roku dom będzie miał więcej, niż potrzebuje.

W północnych Chinach szczególne znaczenie mają jiaozi. Te nadziewane pierożki z ciasta pszennego można wspólnie lepić w wigilię i jeść w okolicach przełomu roku. Podobieństwo do dawnych metalowych sztabek wiąże je z bogactwem. Tradycje oparte na ryżu są szczególnie wyraźne na południu: niangao, noworoczne ciasto ryżowe, przez brzmienie nazwy przywołuje wzrastanie lub awansowanie rok po roku. Tangyuan, okrągłe kulki z ryżu kleistego, wyrażają bliskość w niektórych domach i podczas późniejszych spotkań w okresie świątecznym.

Odwiedziny, błogosławieństwa i zakończenie obchodów

Pierwsze dni to czas bainian, składania życzeń noworocznych. Młodsi krewni pozdrawiają starszych, gospodarze przyjmują gości herbatą i poczęstunkiem, a rodziny odnawiają więzi poza własnym domem. Zależnie od odbiorcy życzenia mogą dotyczyć zdrowia, długiego życia, dobrobytu, nauki lub pracy.

Błogosławieństwom towarzyszą czerwone koperty z pieniędzmi, zwłaszcza podarunki od starszych dla dzieci. Gest łączy praktyczną hojność z życzeniem ochrony i pomyślności. O tym, kto kogo obdarowuje, decydują zwyczaje rodzinne i społecznościowe.

Publiczne uroczystości przynoszą inny rodzaj spotkania. Tańce lwa, w których wykonawcy ożywiają lwi kostium, oraz tańce smoka, podczas których zespół niesie długiego smoka na drążkach, wypełniają ulice i dziedzińce skoordynowanym ruchem i dźwiękami perkusji. Jarmarki świątynne łączą modlitwy, zakupy, jedzenie i rozrywkę. Petardy i fajerwerki są znanymi świątecznymi dźwiękami tam, gdzie ich używanie jest dozwolone.

Okres świąteczny zmienia rytm, gdy po wieczorze rodzinnego spotkania następują odwiedziny i wspólnotowe uroczystości. Święto Latarni zamyka go wieczornymi światłami i wspólnie jedzonymi kulkami ryżowymi. Ten tradycyjny piętnastodniowy czas jest dłuższy niż wiele oficjalnych okresów wolnych: dni wolne od pracy ustala się osobno w każdej jurysdykcji.