Święto Środka Jesieni

Księżyc i spotkanie bliskich

Święto Środka Jesieni, czyli Zhongqiu Jie (中秋节), przypada piętnastego dnia ósmego miesiąca księżycowego. Rodziny spotykają się przy posiłku, dzielą ciasteczkami księżycowymi i owocami oraz spędzają czas na oglądaniu Księżyca. Jego okrągłość sugeruje pełnię, czyniąc tę okazję świętem ponownego spotkania i czasem myślenia o osobach przebywających daleko.

Ósmy miesiąc jest środkowym miesiącem tradycyjnej, trzymiesięcznej jesieni. Bliskość zbiorów daje świętu dodatkowe tło: sezonowe płody są dostępne na ofiary, podarunki i wspólne posiłki. Księżyc łączy te ziemskie przyjemności z opowieściami o odległym niebiańskim świecie.

Jak rozwijało się święto

Chińskie tradycje oddawania czci Księżycowi są starsze niż Święto Środka Jesieni jako popularny obchód. Wczesne obrzędy sezonowe obejmowały jesienny kult Księżyca, lecz nie tworzyły całych znanych dziś obchodów piętnastego dnia ósmego miesiąca. Podziwianie Księżyca, poezja i sezonowe ucztowanie stopniowo nadawały tej konkretnej nocy odrębną tożsamość.

W czasach Tang Księżyc środka jesieni był ważnym tematem poezji i świętowania. Za dynastii Song święto stało się istotnym wydarzeniem miejskim: rodziny ozdabiały tarasy, ludzie gromadzili się w winiarniach, by oglądać Księżyc, a targi sprzedawały świeże owoce i świąteczne jedzenie. W okresach Ming i Qing domowe ofiary księżycowe oraz dzielenie się ciasteczkami księżycowymi i dawanie ich w prezencie mocno związały się ze spotkaniem rodzinnym.

Kult, przyjemności pory roku i życie rodzinne wnosiły wkład w obchody na różnych etapach; ich historia jest szersza niż dowolna pojedyncza legenda księżycowa.

Chang’e i Hou Yi

W jednej szeroko opowiadanej wersji legendy dziesięć słońc pojawia się jednocześnie i pali ziemię. Łucznik Hou Yi zestrzeliwuje dziewięć, pozostawiając jedno, aby dawało światu światło i ciepło. Królowa Matka Zachodu daje mu eliksir nieśmiertelności, lecz on go nie zażywa, ponieważ pragnie pozostać z żoną, Chang’e. Powierza jej eliksir na przechowanie.

Pewnego dnia, pod nieobecność Hou Yi, jego uczeń Feng Meng wchodzi do domu i żąda eliksiru. Zamiast pozwolić mu go przejąć, Chang’e sama go połyka. Lek sprawia, że unosi się z ziemi i leci na Księżyc, poza zasięg męża.

Po powrocie Hou Yi odkrywa, że jej nie ma. Spoglądając w górę, tęskni i wykłada jako ofiarę potrawy, które lubiła. Opowieść umieszcza bolesną rozłąkę wewnątrz święta poświęconego bliskości: ci, którzy nie mogą usiąść przy tym samym stole, nadal mogą patrzeć ku temu samemu Księżycowi.

Starsze wersje przypisują Chang’e inne motywy zażycia eliksiru. Wersja powyższa jest znaną popularną opowieścią, a nie historycznym wyjaśnieniem początków kultu Księżyca. Obok niej wyobraża się Nefrytowego Królika ucierającego lek nieśmiertelności tłuczkiem w moździerzu. Obie postacie występują w dekoracjach świątecznych i w opowieściach snutych podczas wypatrywania kształtów na powierzchni Księżyca.

Ofiary dla Księżyca i jego podziwianie

W domach praktykujących kult Księżyca można ustawić na zewnątrz stół ofiarny z ciasteczkami księżycowymi, owocami, kadzidłem i światłami. Ukłony i modlitwy wyrażają wdzięczność oraz życzenia pomyślności dla rodziny. Jedzeniem można następnie się podzielić, łącząc ofiarę ze świętowaniem domowników.

Podziwianie Księżyca, czyli shangyue, istnieje także niezależnie od formalnego kultu. Ludzie siedzą na zewnątrz, piją herbatę, rozmawiają i wspólnie cieszą się nocą. Poezja o Księżycu często zmienia odległość we wspólne doświadczenie: krewni lub przyjaciele w różnych miejscach mogą wyobrażać sobie siebie nawzajem pod tym samym światłem. Daje to świętu miejsce zarówno na tęsknotę, jak i na szczęście.

Piętnasty dzień księżycowy przypada blisko części miesiąca związanej z pełnią, lecz astronomiczna pełnia nie musi nastąpić tego wieczoru. Święto podąża za swoją datą kalendarzową; podziwianie Księżyca nie zależy od uchwycenia dokładnej chwili.

Ciasteczka księżycowe, owoce i latarnie

Ciasteczka księżycowe to wypieki przeznaczone do dzielenia się i obdarowywania. Ich okrągła forma przypomina Księżyc i życzenie spotkania rodziny w pełnym gronie. W domu ciastko można pokroić na porcje i zjeść przy herbacie, a prezenty niosą sezonowe pozdrowienia do krewnych i przyjaciół poza gronem przy stole.

Nie ma jednego przepisu na ciasteczka księżycowe. Pieczone ciastka w stylu kantońskim często zawierają pastę z nasion lotosu lub pastę fasolową, czasem z solonym żółtkiem. Ciastka w stylu Suzhou mają listkujące ciasto i mogą zawierać wytrawne nadzienia. Mieszane orzechy, inne słodkie pasty i nowsze formy ze „śnieżną skórką” dają dalsze możliwości. Różnice te dotyczą zarówno ciasta, jak i nadzienia, a nie tylko dekoracji na wierzchu.

Inna popularna opowieść opisuje wiadomości ukryte w ciasteczkach księżycowych, by skoordynować opór przeciw dynastii Yuan. Dodaje świątecznej potrawie intrygi, lecz nie jest ustaloną relacją o pochodzeniu wypieku.

Sezonowe owoce towarzyszą bogatszym ciastkom. Pomelo jest szczególnie dobrze znane w obchodach południowochińskich i tajwańskich, a gruszki, winogrona i granaty również należą do jesiennych stołów. Owoce można ofiarować Księżycowi, a następnie podzielić między członków rodziny.

Latarnie czynią wieczór także wyjściem z domu, nie tylko posiłkiem. Dzieci niosą małe światełka, a publiczne instalacje tworzą miejsca do spacerowania po zmroku. Ich znaczenie różni się lokalnie; zwyczaj latarni podczas Święta Środka Jesieni jest odrębny od Święta Latarni, które zamyka obchody noworoczne w pierwszym miesiącu księżycowym.