De verjaardag van de Boeddha en verschillende vieringsdatums
De verjaardag van de Boeddha eert de geboorte van Shakyamuni Boeddha, de leraar die ook bekendstaat als Siddhartha Gautama. De dag viert het begin van het leven waarin hij tot ontwaken kwam en een weg uit het lijden onderwees. Tempelverering, het baden van een beeld van de pasgeboren Boeddha, vrijgevigheid en hernieuwde aandacht voor het eigen gedrag verbinden dankbaarheid voor dat leven met het beoefenen van zijn leer.
De Chinese boeddhistische gedenkdag valt op de achtste dag van de vierde maanmaand. Andere boeddhistische tradities herdenken de geboorte op andere datums, en sommige vieren haar samen met de verlichting en het heengaan van de Boeddha. Deze verschillen betreffen zowel de kalender als de gebeurtenissen die het feest samenbrengt.
Eén leven, verschillende herdenkingen
In de Chinese boeddhistische praktijk wordt het leven van de Boeddha met afzonderlijke gedenkdagen herdacht. Zijn geboorte valt op de achtste dag van de vierde maand, zijn verlichting op de achtste dag van de twaalfde maand en zijn heengaan naar het uiteindelijke nirwana op de vijftiende dag van de tweede maand. Het uiteindelijke nirwana is het heengaan van een ontwaakt wezen zonder verdere wedergeboorte. Iedere gedenkdag richt de aandacht op een bepaald deel van het leven en de leer van de Boeddha.
Vesak, ook geschreven als Wesak, brengt in veel boeddhistische gemeenschappen, vooral binnen Theravada-tradities, geboorte, verlichting en heengaan samen in één herdenking. De naam komt van de Indiase maand Vaisakha. Traditionele verhalen plaatsen alle drie de gebeurtenissen bij de volle maan van die maand, in verschillende jaren van het leven van de Boeddha. Het gecombineerde feest herinnert daardoor aan het gehele verloop van zijn leven en bevrijding.
Het boeddhisme ontwikkelde zich in samenlevingen met verschillende overgeleverde religieuze kalenders. Chinese en Koreaanse verjaardagsvieringen gebruiken de achtste dag van de vierde maanmaand; Vesak volgt een vollemaanconventie. In Japan houden veel tempels de gedenkdag van de achtste dag van de vierde maand tegenwoordig op 8 april in de gregoriaanse kalender. Dit zijn gevestigde vormen van herdenking, geen verschillende omzettingen van één algemeen aanvaarde historische geboortedatum.
| Traditie of viering | Gebruikelijke datumconventie | Voornaamste nadruk |
|---|---|---|
| Chinese boeddhistische verjaardag | Achtste dag van de vierde maanmaand | De geboorte van de Boeddha, vaak gevierd door zijn beeld te baden |
| Koreaanse verjaardag van de Boeddha | Achtste dag van de vierde maanmaand | De geboorte van de Boeddha, met tempeldiensten en lantaarnvieringen |
| Japans Hanamatsuri | 8 april in veel Japanse boeddhistische tradities | De geboorte van de Boeddha, met bloemen en zoete thee die over een beeld van hem als pasgeborene wordt gegoten |
| Vesak in veel Theravada-gemeenschappen | De volle maan van Vaisakha, doorgaans in mei; de aangewezen dag volgt de kalender van de gemeenschap | Geboorte, verlichting en heengaan worden samen herdacht |
Een viering bij volle maan en een viering op de achtste dag hoeven niet samen te vallen, en boeddhistische kalenders kunnen Vesak op verschillende gregoriaanse dagen plaatsen. Een tempel kan zijn grotere openbare bijeenkomst ook in een nabijgelegen weekend houden.
Het baden van de Boeddha
Bij de badceremonie gieten deelnemers water over een klein beeld van de pasgeboren Boeddha. De handeling eert zijn geboorte en drukt het voornemen uit om de eigen geest te zuiveren van hebzucht, haat en onwetendheid. Buigen, water gieten en geloften afleggen verbinden de herdenking met bezinning op het eigen gedrag en mededogen met anderen.
Het beeld verwijst naar boeddhistische geboorteverhalen. Koningin Maya bevalt in de tuin van Lumbini; de pasgeborene zet zeven stappen en wijst naar hemel en aarde. In een bekende Chinese vertelling baden negen draken hem met geurig water. Deze wonderbaarlijke gebeurtenissen kondigen het toekomstige ontwaken van het kind en zijn betekenis voor de wereld aan. De ceremonie laat gelovigen deelnemen aan zijn verwelkoming.
Het ritueel heeft een lange geschiedenis in Oost-Azië. Tijdens de Tang-periode vertaalde de monnik Yijing een boeddhistisch geschrift dat het baden van beelden en de religieuze verdiensten daarvan uitlegt. De praktijk verbindt een uiterlijke daad van eerbied met het innerlijke werk aan een helderder, vriendelijker geest.
Bij het Japanse Hanamatsuri staat het beeld van de pasgeborene in een klein, met bloemen versierd paviljoen. Gelovigen scheppen er zoete thee overheen, als herinnering aan de hemelse regen in het geboorteverhaal. De bloemen roepen de tuin op; de naam Hanamatsuri betekent ‘bloemenfeest’. Geurig water en zoete thee zijn verschillende uitdrukkingen van dezelfde daad van verwelkoming en toewijding.
De Boeddha eren door beoefening
Verjaardagsdiensten kunnen recitatie, offers van bloemen en licht, onderricht, vegetarische maaltijden en liefdadigheidswerk omvatten. In Korea brengt het bijbehorende Yeondeunghoe-lantaarnfeest verlichte lantaarns zowel in optochten als op tempelterreinen. Hun licht drukt de wens uit dat wijsheid onwetendheid verdrijft. De lantaarnvieringen kunnen zich uitstrekken tot buiten de verjaardag zelf.
Ook Vesak combineert toewijding met beoefening. Lekenboeddhisten kunnen voedsel en andere benodigdheden aan de kloostergemeenschap geven, naar onderricht luisteren, mediteren en voor die dag extra voorschriften of gedragsregels op zich nemen. Deze leefregels geven het voorbeeld van de Boeddha een praktische vorm: vrijgevigheid, zelfbeheersing en aandacht voor de geest begeleiden de viering van zijn leven.