Het Qiangnieuwjaar vanuit zijn eigen traditie
Qiangnieuwjaar
Het Qiangnieuwjaar is een viering in het oogstseizoen van Qiang-gemeenschappen in Sichuan. De gebruikelijke kalenderdatum is de eerste dag van de tiende maanmaand, enkele maanden vóór het Lentefeest in de eerste maand. Dankbaarheid voor voorspoed, het eren van voorouders en het vernieuwen van de band met de natuur geven dit nieuwjaar zijn eigen betekenis. Eerbied voor de bergen gaat samen met gebeden om harmonie binnen de gezinnen en het dorp.
Het feest wordt gevierd in gemeenschappen in onder meer Maoxian, Wenchuan, Lixian, Songpan en Beichuan en andere delen van Sichuan. De vieringen duren gewoonlijk drie tot vijf dagen. Rimai is een van de transcripties van de naam in het Qiang, hoewel namen, tijdstippen en rituele bijzonderheden van dorp tot dorp hebben verschild.
De tiende maanmaand hoort bij de Chinese lunisolaire kalender. Het is niet de gregoriaanse maand oktober: in 2026 valt de eerste dag op 9 november. De bekende datum in de tiende maand werd tijdens de heropleving van het feest vanaf de jaren 1980 op grotere schaal gestandaardiseerd. Eerdere dorpsvieringen konden andere plaatselijke schema’s volgen, deels in samenhang met het rijpen en binnenhalen van de gewassen.
Ritueel en samenzijn
Een shibi, een Qiang-ritueelspecialist, leidt de religieuze ceremonies en bewaart de kennis van de gezangen en hun volgorde. Bergriten danken voor de oogst en vragen bescherming voor het komende jaar. Daarbij kan een geit aan de berg worden geofferd. Trommels van schapenhuid, het voordragen van heldendichten, zang en dans verbinden verering met het doorgeven van overgeleverde verhalen.
Het feest verplaatst zich tussen het heilige landschap, gemeenschappelijke ontmoetingsplaatsen en het huis. Bergriten betreffen de band van het dorp met zijn beschermende machten. Gezamenlijke festiviteiten brengen huishoudens samen door kleding, dans en voedsel. De verering thuis in de avond brengt de viering terug naar familiegodheden, de haard en een gedeelde maaltijd.
| Omgeving | Kenmerkende gebruiken | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Bergritueel | Offers en gebeden onder leiding van een shibi | Het dorp en zijn heilige landschap |
| Gezamenlijke bijeenkomst | Zingen, dansen, samen eten en drinken | Deelname van verschillende huishoudens en generaties |
| Viering thuis | Familieoffers en een avondmaaltijd | Huiselijke verhoudingen en bescherming van het huishouden |
Bij salang, een gemeenschappelijke kringdans, nemen mensen van verschillende leeftijden deel aan de viering. Ook het openen van kruiken graanalcohol en het delen van voedsel maken het feest tot een gelegenheid voor uitwisseling tussen huishoudens. Dorpsbewoners dragen levensmiddelen en arbeid bij en wonen de riten bij.
De eigenheid van het feest
De aardbeving van Wenchuan in 2008 beschadigde dorpen, rituele plaatsen en ceremoniële voorwerpen en doodde mensen die de kennis van de traditie droegen. Wederopbouw en hernieuwd onderricht werden onlosmakelijk verbonden met het voortbestaan van het feest. Het Qiangnieuwjaar werd in 2009 opgenomen op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed dat dringend bescherming nodig heeft en in 2024 overgebracht naar de Representatieve Lijst.
De hedendaagse praktijk omvat grote openbare vieringen en dorpsriten. Een stedelijk programma kan optredens uit verschillende gemeenschappen samenbrengen, terwijl een dorpsceremonie haar eigen altaar, gezangen en huishoudelijke verantwoordelijkheden behoudt. Migratie, toerisme en openbare culturele programma’s hebben veranderd waar mensen samenkomen en hoe ceremonies worden gepresenteerd. De voortdurende inzet van ritueelspecialisten, families en dansers verbindt deze verschillende omgevingen met de dankzegging voor de oogst en het gemeenschapsleven van het feest.