Verschillen tussen de Chinese en Vietnamese kalender
Gemeenschappelijke structuur
De Chinese en Vietnamese kalenders behoren tot dezelfde brede lunisolaire traditie. Hun maanden volgen de maan, terwijl de maandnummering en schrikkelmaanden het jaar verbonden houden met de zon en de seizoenen. Twaalf gemiddelde maanmaanden duren samen ongeveer 354 dagen, zo'n elf dagen minder dan een seizoensjaar. Door af en toe een volledige maand toe te voegen, wordt voorkomen dat dit tekort Nieuwjaar steeds verder door de seizoenen laat verschuiven.
In beide moderne stelsels is dag 1 van de maanmaand de burgerlijke dag waarop de astronomische nieuwe maan valt: het moment waarop de maan en de zon, gezien vanuit het middelpunt van de aarde, dezelfde lengte langs de ecliptica hebben. De maand begint niet bij de eerste zichtbare maansikkel. Een maand telt 29 of 30 burgerlijke dagen. De winterzonnewende hoort bij maand 11 en biedt daarmee een jaarlijks referentiepunt voor de nummering van de maanden.
Hoofdtermen zijn de twaalf afwisselende leden van de 24 zonnetermen, op intervallen van 30 graden in de ecliptische lengte van de zon. Ze helpen bepalen waar een schrikkelmaand thuishoort. Tel de maanden vanaf het begin van één maand met de winterzonnewende tot aan, maar zonder, de volgende maand met de winterzonnewende. Zijn het er dertien, dan is de eerste maand in dat interval zonder hoofdterm de schrikkelmaand. Die herhaalt het nummer van de voorafgaande maand. Zijn het er twaalf, dan wordt in dat interval geen schrikkelmaand ingevoegd.
Een schrikkelmaand kan dus niet worden herkend door alleen een willekeurige maand zonder hoofdterm te vinden. De plaats ervan in de reeks van zonnewende tot zonnewende is van belang. ‘Schrikkelmaand 6’ betekent een extra maanmaand na de gewone maand 6.
Het verschil in tijdzone
De moderne Vietnamese berekening gebruikt UTC+7, overeenkomend met de standaardmeridiaan op 105° oosterlengte. De moderne Chinese berekening gebruikt UTC+8, overeenkomend met 120° oosterlengte. Deze referentietijden bepalen de burgerlijke datums die aan nieuwe manen en hoofdtermen worden toegekend. Ze blijven hetzelfde wanneer de kalender in het buitenland wordt gebruikt.
Een verschijnsel dicht bij middernacht kan in de twee stelsels op verschillende datums vallen. Gaat het om een nieuwe maan, dan kan de maanmaand in Vietnam een dag eerder beginnen. Wanneer een hoofdterm aan verschillende kanten van een maandgrens valt, kan ook veranderen tot welke maand hij behoort. Dat beïnvloedt de maandnummering en de plaatsing van schrikkelmaanden.
Maandnummering rond Nieuwjaar in 1985
| Verschijnsel of maandbegin | Vietnamese kalender | Chinese kalender |
|---|---|---|
| Decemberzonnewende, 1984 | 21 december | 22 december |
| Maand die begint op 23 november 1984 | Maand 11 | Schrikkelmaand 10 |
| Maand die begint op 22 december 1984 | Maand 12 | Maand 11 |
| Maand die begint op 21 januari 1985 | Maand 1: Tet | Maand 12 |
| Maand die begint op 20 februari 1985 | Maand 2 | Maand 1: Chinees Nieuwjaar |
Hier viel de zonnewende op verschillende plaatselijke datums, terwijl de nieuwe maan van december in beide stelsels op 22 december viel. In Vietnam hoorde de zonnewende bij de maand die in november was begonnen. In de Chinese kalender hoorde zij bij de nieuwe maand die op 22 december begon. Omdat elke kalender de zonnewende aan maand 11 toewijst, kregen de volgende maanden verschillende nummers. Tet viel op 21 januari 1985 en Chinees Nieuwjaar op 20 februari, dertig dagen later.
De meeste nieuwe manen en hoofdtermen vallen in beide kalenders op dezelfde burgerlijke datum. Verschillen ontstaan rond bepaalde grenzen. Geen van beide kalenders loopt daarom blijvend een dag of een maand voor.
Historische omzetting
De Vietnamese kalendergeschiedenis omvat perioden waarin de Chinese kalender gezamenlijk werd gebruikt, afzonderlijke Vietnamese berekeningen en verschillende praktijken in het noorden en zuiden. De huidige basis van UTC+7 werd in 1968 voor kalenderberekening ingevoerd in Noord-Vietnam en in 1976 in het hele land. Veranderingen van burgerlijke klokken vielen niet altijd samen met veranderingen van de referentietijd van de kalender.
Bij een historische datum horen de plaats, de oorspronkelijke jaaraanduiding, de maand en dag in de maankalender en een eventuele schrikkelmarkering. Voor de omzetting moet de kalender worden gebruikt die daar toen van kracht was. Sommige middeleeuwse Vietnamese kalenders kunnen niet volledig uit het bewaard gebleven materiaal worden gereconstrueerd. Als een omzetting in plaats daarvan een Chinese kalender gebruikt of een latere regel toepast, hoort die benadering naast het resultaat in de vastlegging te staan.