Het maankonijn in verschillende tradities
Het beeld op de maan
De donkere vlekken op de maan hebben in verschillende Aziatische tradities het beeld van een konijn of haas opgeroepen. Op afbeeldingen staat het dier vaak naast een vijzel en stamper, waardoor de vorm die aan de hemel wordt gezien een vertrouwde activiteit op aarde krijgt. De omtrek verbindt de verhalen, maar het werk en de metgezellen van het konijn verschillen.
In de Chinese traditie heet de figuur gewoonlijk het Jadekonijn, Yutu (玉兔). Het hoort bij de verbeeldingswereld van de maan, naast de godin Chang'e. Ook Japanse en Koreaanse tradities stellen een konijn voor dat op de maan aan het werk is.
Verschillende verhalen
In een bekende Chinese versie stampt het konijn ingrediënten voor een onsterfelijkheidselixer. Een vijzel en stamper zijn gereedschappen voor de bereiding van medicijnen, en de taak van het konijn past bij het maanrijk van onsterfelijke wezens. Het kan naast Chang'e of op zichzelf worden afgebeeld.
In Japan stampt het konijn gewoonlijk rijst om mochi, een rijstkoek, te maken. Dezelfde beweging lijkt nu op voedselbereiding. Koreaanse verhalen over het maankonijn beschrijven eveneens het maken van rijstkoeken, hoewel er ook medicinale versies voorkomen.
| Traditie | Een bekende versie | Betekenis van de activiteit |
|---|---|---|
| Chinese maanverhalen | Het Jadekonijn bereidt een elixer, vaak bij Chang'e | Onsterfelijkheid en de goddelijke bewoners van de maan |
| Japanse beelden van het maankonijn | Het konijn stampt rijst voor mochi | Een huiselijke vorm van voedselbereiding die op de maan wordt voorgesteld |
| Koreaanse beelden van het maankonijn | Het konijn maakt rijstkoeken; andere versies beschrijven medicijnen | Voedselbereiding of een wens voor gezondheid en een lang leven |
Een boeddhistisch verhaal verklaart het maandier via vrijgevigheid in plaats van via het stampen. In de Sasa Jataka, een verhaal over een van de vorige levens van de Boeddha, is de toekomstige Boeddha een haas die vastbesloten is iedereen die om hulp vraagt te voeden. Omdat hij geen geschikt voedsel heeft voor een bedelaar die op bezoek komt, biedt hij zijn eigen lichaam aan. De bezoeker is de vermomde god Sakka. Die stelt de haas op de proef met een vuur dat hem niet verbrandt en plaatst vervolgens zijn beeltenis op de maan, zodat het geschenk zal worden herinnerd. In deze vertelling blijft de haas zelf in het bos: het is zijn beeltenis die aan de hemel verschijnt.
Gebruik bij feesten
Het konijn verschijnt op versieringen voor het Midherfstfestival, lantaarns en maankoekontwerpen. Een ronde maan, een vijzel of een begeleidende Chang'e maakt de maanomgeving herkenbaar. Bij het Japanse tsukimi, het bekijken van de maan, brengen zoetigheden in de vorm van een konijn of met een konijnenversiering het beeld op de seizoenstafel.
Het motief kan de maan oproepen zonder een volledig verhaal uit te beelden. Een konijn met een stamper kan een bepaalde activiteit suggereren, terwijl een opschrift of metgezel de scène een specifiekere betekenis geeft. Het gebruik bij het Midherfstfestival keert elk jaar terug en staat los van de plaats van het Konijn in de twaalfdelige dierencyclus van de dierenriem.