Qixifeest
De zevende avond
Qixi (七夕) valt op de zevende dag van de zevende maanmaand. De naam betekent ‘zevende avond’, de nacht waarop de Koeherder en de Weefster elkaar over de Melkweg heen zouden ontmoeten. Het feest verbindt hun verhaal van scheiding en hereniging met qiqiao (乞巧), ‘vragen om vaardigheid’: gebeden en activiteiten waarmee meisjes en vrouwen handigheid, vindingrijkheid en een voorspoedige toekomst zochten.
Liefde is een belangrijk onderdeel van Qixi, maar de Weefster is ook een werkende figuur. Haar vaardigheid aan het weefgetouw verbindt de hemelse romance met het maken van stof, kleding en andere zaken waarvan het huishoudelijke leven afhankelijk was. De zevende nacht werd een gelegenheid om zowel haar te eren als menselijke bekwaamheid te tonen.
De Koeherder en de Weefster
In een bekende volksvertelling is Niulang, de Koeherder, een arme jongeman wiens trouwste metgezel een oude os is. Met hulp van het dier ontmoet hij Zhinü, de Weefster, een hemels meisje dat de mensenwereld bezoekt. Ze trouwen en bouwen samen een leven op: hij bewerkt de velden, zij weeft en ze voeden twee kinderen op.
Voordat hij sterft, zegt de oude os tegen de Koeherder dat hij zijn huid moet bewaren, waarmee hij zal kunnen vliegen wanneer hij hulp nodig heeft. Als de Koningin-moeder van de Hemel het huwelijk ontdekt en de Weefster naar het hemelse rijk terugbrengt, trekt hij de huid aan. Met de kinderen in manden achtervolgt hij zijn vrouw door de lucht.
Net wanneer hij dichtbij komt, zwaait de Koningin-moeder haar haarspeld tussen hen in. Een brede hemelse rivier opent zich over zijn pad: de Melkweg. Man en vrouw kunnen elkaar aan de overkant zien, maar niet oversteken. Hun verdriet ontroert de eksters, die samenkomen om met hun lichamen een brug te vormen. Het paar mag elkaar eenmaal per jaar ontmoeten, op de zevende nacht van de zevende maand.
Deze versie geeft Qixi zijn bekendste beelden: de rivier, de gescheiden familie en de eksterbrug. De Koeherder wordt verbonden met Altair en de Weefster met Vega, heldere sterren aan weerszijden van de Melkweg aan de zomerhemel. Wie omhoogkijkt, ziet het landschap van het verhaal.
Van sterrenverhalen naar een feest
Het verhaal ontwikkelde zich gedurende vele eeuwen. Het oude Boek der liederen noemt de Weefster en de Trekos aan de hemel, zonder de volledige liefdesgeschiedenis te vertellen die nu bekend is. Poëzie die met de Han-periode wordt verbonden, geeft het gescheiden paar een gevoelsleven en stelt de Weefster voor als iemand die haar werk niet kan voltooien terwijl ze vol verlangen over de hemelse rivier kijkt.
In de zesde eeuw was de zevende nacht duidelijk verbonden met hun ontmoeting en met vrouwen die offers neerzetten en draden door naalden haalden om vaardigheid te vragen. Deze gebruiken gaven het sterrenverhaal een plaats in de huishoudelijke kalender. In de Tang- en Song-periode werd Qixi ook een opvallende stedelijke gelegenheid, met versierde offertafels, seizoensartikelen en markten die benodigdheden voor de viering verkochten.
De nadruk op romantische liefde wortelt dus in een oud verhaal, terwijl de historische feestactiviteiten vooral draaiden om de vaardigheden en toekomstkansen van vrouwen. De moderne presentatie als dag voor geliefden brengt één onderdeel van die geschiedenis op de voorgrond.
Vragen om vaardigheid
Qiqiao beschouwt de deskundigheid van de Weefster als iets om naar te streven. Vóór de gemechaniseerde textielproductie waren spinnen, weven, naaien en borduren omvangrijke vormen van werk. Fijn handwerk kon een familie kleden, bijdragen aan haar levensonderhoud en de bekwaamheid van een vrouw tonen.
Proeven waarbij draden door naalden werden gehaald, maakten deze wens tastbaar. Deelnemers probeerden in het avondlicht gekleurde draden door naalden te rijgen; speciale naalden met meerdere gaatjes maakten de taak moeilijker. Slagen gold als een gunstig teken dat het verzoek om vaardigheid was ingewilligd. Andere vormen van waarzeggerij zochten tekenen van vaardigheid in een ingewikkeld spinnenweb of in de vorm van de schaduw van een naald op water.
Offers van fruit, wijn en bloemen werden buiten of voor een afbeelding van de godheid neergezet. Zorgvuldig gemaakte voorwerpen konden naast het eten op tafel staan. De voorbereiding zelf toonde het geduld en de vindingrijkheid waarom de deelnemers baden. Op plaatsen waar qiaoguo worden gemaakt, voegen deze kleine feestgebakjes of gefrituurde zoetigheden met hun gevormde en versierde uiterlijk nog een uitdrukking van vaardigheid toe.
Samen maken en vieren
Qixi schiep ook ruimte voor vrouwen om samen te komen, werk te vergelijken en van elkaars gezelschap te genieten. Een opstelling voorbereiden of offertafels van vriendinnen bezoeken bracht werk dat gewoonlijk binnen een huishouden werd gedaan naar een gezamenlijke viering.
Kantonese vieringen van de Zeven Zusters geven een bijzonder uitvoerige uitdrukking aan dit gebruik. Borduurwerk, miniatuurfiguren en ontwerpen van granen of zaden kunnen worden uitgestald als daden van devotie en demonstraties van vakmanschap. Zulke opstellingen werken de kerngedachte van qiqiao verder uit; ze zijn één regionale vorm ervan, niet de universele ceremonie van het feest.
Qixi vandaag
Paren vieren Qixi met geschenken, maaltijden en tijd samen, voortbouwend op de belofte van trouw die de jaarlijkse hereniging belichaamt. Nieuwe vertellingen van de Koeherder en de Weefster blijven prominent aanwezig in boeken, toneel en populaire beelden. De eksterbrug is een gemakkelijk herkenbaar embleem geworden van geliefden die hun scheiding overwinnen.
Handwerk, offers en vrouwenbijeenkomsten geven de datum daarnaast een blijvend doel. Door de Weefster te herinneren als geliefde én als bekwame maakster, blijft de band behouden tussen het verhaal aan de hemel en de vaardigheden die op aarde worden gevierd.