Midherfstfestival

De maan en hereniging

Het Midherfstfestival, of Zhongqiu Jie (中秋节), valt op de vijftiende dag van de achtste maanmaand. Families komen samen voor een maaltijd, delen maankoeken en fruit en nemen de tijd om naar de maan te kijken. Haar ronde vorm suggereert volledigheid, waardoor de gelegenheid een viering van hereniging is en een moment om aan mensen ver weg te denken.

De achtste maand is de middelste maand van het traditionele herfstseizoen van drie maanden. De plaats rond de oogst geeft het feest nog een andere context: seizoensproducten zijn beschikbaar voor offers, geschenken en gezamenlijke maaltijden. De maan verbindt deze aardse genoegens met verhalen over een verre hemelse wereld.

Hoe het feest zich ontwikkelde

Chinese tradities van maanverering zijn ouder dan het Midherfstfestival als volksfeest. Vroege seizoensriten omvatten maanverering in de herfst, maar vormden nog niet de volledige viering op de vijftiende dag van de achtste maand die nu bekend is. Het bekijken van de maan, poëzie en seizoensgebonden feestmaaltijden hielpen die specifieke nacht geleidelijk een eigen identiteit te geven.

In de Tang-periode was de midherfstmaan een belangrijk onderwerp van poëzie en viering. Onder de Song was het feest een belangrijke stedelijke gelegenheid geworden: families versierden terrassen, mensen kwamen in wijnhuizen samen om naar de maan te kijken en markten verkochten vers fruit en feestgerechten. In de Ming- en Qing-periode raakten huiselijke maanoffers en het delen en schenken van maankoeken stevig verbonden met familiehereniging.

Verering, genieten van het seizoen en familieleven droegen in verschillende fasen aan de viering bij; haar geschiedenis is breder dan één maanlegende.

Chang’e en Hou Yi

In een veelvertelde versie van de legende verschijnen tien zonnen tegelijk en verschroeien de aarde. De boogschutter Hou Yi schiet er negen neer en laat er één over om de wereld licht en warmte te geven. De Koningin-moeder van het Westen geeft hem een onsterfelijkheidselixer, maar hij neemt het niet in omdat hij bij zijn vrouw Chang’e wil blijven. Hij vertrouwt het aan haar toe om het te bewaren.

Op een dag, terwijl Hou Yi weg is, komt zijn leerling Feng Meng het huis binnen en eist het elixer op. In plaats van hem het te laten bemachtigen, slikt Chang’e het zelf in. Het middel laat haar van de aarde opstijgen en naar de maan vliegen, buiten het bereik van haar man.

Wanneer Hou Yi terugkomt, ontdekt hij dat ze verdwenen is. Hij kijkt omhoog, verlangt naar haar en zet het eten dat ze lekker vond als offer neer. Het verhaal plaatst een pijnlijke scheiding binnen een feest dat aan samenzijn is gewijd: wie niet aan dezelfde tafel kan zitten, kan nog steeds naar dezelfde maan kijken.

Oudere vertellingen geven Chang’e andere motieven om het elixer te nemen. De bovenstaande versie is een bekend volksverhaal, niet een historische verklaring van het ontstaan van maanverering. Naast haar wordt het Jadekonijn voorgesteld, dat met een stamper en vijzel het middel voor onsterfelijkheid fijnstampt. Beide figuren verschijnen in feestversieringen en in verhalen die worden verteld terwijl men naar vormen op het maanoppervlak zoekt.

Maanoffers en het bekijken van de maan

In huishoudens die de maan vereren, kan buiten een offertafel worden neergezet met maankoeken, fruit, wierook en lichtjes. Buigingen en gebeden drukken dank en wensen voor het welzijn van de familie uit. Daarna kan het eten worden gedeeld, waardoor het offer met de huishoudelijke viering wordt verbonden.

Het bekijken van de maan, of shangyue, bestaat ook los van formele verering. Mensen zitten buiten, drinken thee, praten en genieten samen van de nacht. Poëzie over de maan maakt van afstand vaak een gedeelde ervaring: familieleden of vrienden op verschillende plaatsen kunnen zich elkaar onder hetzelfde licht voorstellen. Zo biedt het feest ruimte voor verlangen én geluk.

De vijftiende dag van de maanmaand ligt rond het deel van de maand waarin het volle maan is, maar de astronomische volle maan hoeft niet op die avond te vallen. Het feest volgt zijn kalenderdatum; naar de maan kijken vereist niet dat een exact tijdstip wordt getroffen.

Maankoeken, fruit en lantaarns

Maankoeken zijn gebakjes om te delen en te geven. Hun ronde vorm weerspiegelt de maan en de wens dat de hele familie samenkomt. Thuis kan een koek in stukken worden gesneden en bij de thee worden gegeten, terwijl geschenken seizoensgroeten overbrengen aan familieleden en vrienden buiten de eettafelkring.

Er is niet één maankoekrecept. Gebakken koeken in Kantonese stijl bevatten vaak lotuszaadpasta of bonenpasta, soms met gezouten eidooier. Koeken in Suzhou-stijl hebben bros gelaagd deeg en kunnen hartige vullingen bevatten. Gemengde noten, andere zoete pasta’s en nieuwere vormen met sneeuwschil bieden meer keus. Deze verschillen betreffen zowel het deeg als de vulling, niet alleen de versiering bovenop.

Een ander populair verhaal beschrijft berichten die in maankoeken werden verborgen om het verzet tegen de Yuan-dynastie te coördineren. Het voegt intrige toe aan het feestgerecht, maar is geen vastgestelde verklaring voor de oorsprong van het gebak.

Seizoensfruit begeleidt de rijkere koeken. Pomelo’s zijn vooral bekend in Zuid-Chinese en Taiwanese vieringen, terwijl ook peren, druiven en granaatappels bij herfsttafels horen. Fruit kan aan de maan worden geofferd en daarna met de familie worden gedeeld.

Lantaarns maken van de avond naast een maaltijd ook een uitstapje. Kinderen dragen kleine lichtjes en openbare opstellingen bieden plekken om na zonsondergang te wandelen. Hun belang verschilt per plaats; het lantaarngebruik van het Midherfstfestival staat los van het Lantaarnfeest, dat de nieuwjaarsperiode in de eerste maanmaand afsluit.