Lantaarnfestival

Festivaldatum

Het Lantaarnfestival, of Yuanxiao Jie (元宵节), valt op de vijftiende dag van de eerste maanmaand. Het sluit het traditionele vijftiendaagse seizoen van Chinees Nieuwjaar af met avondverlichting, gezamenlijk eten en openbare bijeenkomsten. In Singapore en Maleisië is ook de Hokkien-naam Chap Goh Meh, “vijftiende nacht”, vertrouwd.

De datum valt in de periode rond volle maan van de eerste maanmaand. De kalender wijst het festival toe aan dag vijftien en niet aan het exacte astronomische tijdstip van volle maan. Lantaarnvertoningen kunnen meerdere avonden rond die datum duren.

Rijstballetjes, lantaarns en openbare viering

Bekende genoegens van de avond zijn verlichte displays bekijken, lantaarnraadsels oplossen en balletjes van kleefrijst eten. Lantaarnraadsels maken van een tentoonstelling een gezamenlijk woordspel: geschreven aanwijzingen nodigen bezoekers uit antwoorden te vinden, vaak door woordspelingen of onderdelen van een Chinees karakter. Naar buiten gaan om de lichten te zien kan even belangrijk zijn als zelf een lantaarn maken of dragen.

Tangyuan en yuanxiao zijn nauw verwante rijstballetjes met verschillende traditionele bereidingswijzen. Tangyuan worden gevormd uit deeg van kleefrijstmeel en water, dat rond een vulling kan worden gewikkeld. Yuanxiao worden gewoonlijk gemaakt door een stevige vulling herhaaldelijk te bevochtigen en door droog kleefrijstmeel te rollen totdat zich een laag opbouwt. Sesam-, pinda- en bonenpasta zijn bekende zoete vullingen. Namen en recepten verschillen lokaal, en niet elk rijstballetje is gevuld of zoet. Hun ronde vorm en het samen eten ervan worden met hereniging geassocieerd.

Lantaarns variëren van kleine draagbare voorwerpen tot grote installaties. Papier of stof dat over een frame is gespannen kan de vorm krijgen van een dier, bloem of scène uit een verhaal. In een traditionele draaiende lantaarn laat opstijgende warmte van een kaars een binnenmechanisme draaien, waardoor figuren bewegen. Licht, kleur en beweging dragen allemaal bij aan het schouwspel.

Lantaarnmarkten combineren vakmanschap, vermaak en handel. Kramen verkopen lichten, eten en andere seizoenswaren, terwijl artiesten en menigten de omliggende straten vullen. Dit geeft het festival een ander ritme dan de meer huiselijke bijeenkomst op oudejaarsavond.

Historische ontwikkeling en oorsprongsverhalen

Verschillende tradities verklaren het ontstaan van het festival. Eén verbindt het aansteken van lantaarns met de Han-keizer Ming en boeddhistische devotie. Een andere associeert de datum met een keizerlijke viering na politieke onrust. Dit zijn verschillende verklaringen van een geleidelijk opgebouwde festivaltraditie, geen betrouwbaar vastgestelde ontstaansgebeurtenis.

Tegen de Noordelijke Song-periode was de lantaarnviering een groot stedelijk spektakel geworden. Meng Yuanlao’s Dongjing Menghua Lu beschrijft de hoofdstad, het huidige Kaifeng, met een uitgebreide lantaarnvertoning bij het paleis, volle straten, artiesten en verlichte winkels. Boeddhistische en daoïstische plaatsen maakten deel uit van het feestelijke circuit, en de vieringen duurden langer dan één nacht.