Lantaarnfeest

Feestdatum

Het Lantaarnfeest, of Yuanxiao Jie (元宵节), valt op de vijftiende dag van de eerste maanmaand. Het sluit de traditionele vijftiendaagse Chinese nieuwjaarsperiode af met avondlichten, gezamenlijk eten en openbare bijeenkomsten. In Singapore en Maleisië is ook de Hokkien-naam Chap Goh Meh, ‘vijftiende nacht’, bekend.

De datum valt rond de volle maan van de eerste maanmaand. De kalender plaatst het feest op de vijftiende dag, niet op het exacte astronomische tijdstip van volle maan. Lantaarnvertoningen kunnen verschillende avonden rond die datum duren.

Rijstballetjes, lantaarns en openbare viering

De vertrouwde genoegens van de avond zijn het bekijken van verlichte opstellingen, het oplossen van lantaarnraadsels en het eten van kleefrijstballetjes. Lantaarnraadsels maken van een opstelling een gezamenlijk woordspel: geschreven aanwijzingen nodigen bezoekers uit antwoorden te zoeken, vaak via woordspelingen of de onderdelen van een Chinees karakter. Uitgaan om de lichten te bekijken kan even belangrijk zijn als zelf een lantaarn maken of dragen.

Tangyuan en yuanxiao zijn nauw verwante rijstballetjes met verschillende gebruikelijke bereidingswijzen. Tangyuan worden gevormd uit een deeg van kleefrijstmeel en water, dat om een vulling kan worden gevouwen. Yuanxiao worden gewoonlijk gemaakt door een stevige vulling herhaaldelijk te bevochtigen en door droog kleefrijstmeel te rollen totdat een omhulsel ontstaat. Sesam-, pinda- en bonenpasta zijn bekende zoete vullingen. Namen en recepten verschillen per plaats en niet elk rijstballetje is gevuld of zoet. De ronde vorm en het samen eten worden met hereniging geassocieerd.

Lantaarns lopen uiteen van kleine voorwerpen die in de hand worden gedragen tot grote installaties. Papier of stof over een raamwerk kan de vorm aannemen van een dier, bloem of scène uit een verhaal. In een traditionele draailantaarn laat opstijgende warmte van een kaars een binnenwerk draaien, waardoor figuren bewegen. Licht, kleur en beweging dragen allemaal bij aan het schouwspel.

Lantaarnmarkten combineren vakmanschap, vermaak en handel. Kramen verkopen lichtjes, eten en andere seizoensartikelen, terwijl artiesten en menigten de omliggende straten vullen. Dat geeft het feest een ander ritme dan de meer huiselijke bijeenkomst op oudejaarsavond.

Historische ontwikkeling en ontstaansverhalen

Verschillende tradities verklaren het begin van het feest. Eén verbindt het ontsteken van lantaarns met de Han-keizer Ming en boeddhistische devotie. Een andere associeert de datum met een keizerlijke viering na politieke onrust. Dit zijn verschillende verklaringen voor een geleidelijk gegroeide feesttraditie, niet één met zekerheid vastgestelde gebeurtenis waaruit het feest ontstond.

In de Noordelijke Song-periode was het lantaarnfeest uitgegroeid tot een groots stedelijk spektakel. Meng Yuanlao’s Dongjing Menghua Lu beschrijft de hoofdstad, het huidige Kaifeng, met een uitgebreide lantaarnopstelling bij het paleis, drukke straten, artiesten en verlichte winkels. Boeddhistische en daoïstische plaatsen maakten deel uit van het feestelijke circuit en de vieringen duurden langer dan één nacht.