Chinees Nieuwjaar en het Lentefeest

Het begin van het jaar

Chinees Nieuwjaar begint op de eerste dag van de eerste maanmaand. Het staat bekend als het Lentefeest, of Chunjie (春节), brengt families samen voor de maaltijd op oudejaarsavond en breidt de viering uit met groeten, geschenken, bezoeken en openbare feestelijkheden. De voorbereidingen beginnen in de laatste weken van het oude jaar en de traditionele feestperiode eindigt met het Lantaarnfeest op de vijftiende dag van het nieuwe jaar.

De Chinese kalender is lunisolair: de maanden volgen de maan, terwijl schrikkelmaanden het jaar met de seizoenen in overeenstemming houden. Nieuwjaar verschuift daardoor binnen januari en februari, in plaats van op een vaste gregoriaanse datum te vallen. Het is niet hetzelfde als Lichun, de zonneterm Begin van de lente. Oudejaarsdag is de laatste dag van het voorafgaande Chinese jaar, die de negenentwintigste of dertigste dag van de laatste maand kan zijn.

Hoe de viering zich ontwikkelde

Het feest groeide uit opeenvolgende gebruiken aan het einde en begin van het jaar: danken voor voedsel en bescherming, voorouders eren, schadelijke invloeden verdrijven en een nieuwe landbouwcyclus verwelkomen. Vroege Chinese staten begonnen hun jaren niet allemaal in dezelfde maand. De kalenderhervorming van 104 v.Chr. onder keizer Wu van Han stelde de eerste lentemaand als begin van het jaar vast, een indeling die de gangbare basis werd voor latere nieuwjaarsvieringen.

In de volgende eeuwen droegen hofceremonies, huiselijke eredienst en volksvermaak verschillende onderdelen aan de viering bij. Bescherming bij deuropeningen, wakker blijven op de vooravond en formele nieuwjaarsgroeten hebben een lange geschiedenis; gedrukte prenten, papieren coupletten en steeds uitgebreidere markten en vormen van vermaak vulden de feestelijke omgeving aan. In het begin van de twintigste eeuw hielp de invoering van de gregoriaanse kalender voor burgerlijk gebruik de naam Lentefeest te vestigen als onderscheid tussen het traditionele Nieuwjaar en 1 januari.

Het bekende Nian-verhaal geeft het feest een dramatische verklaring. In een veelvertelde versie valt een woest wezen bij de jaarwisseling een dorp aan. Mensen ontdekken dat het bang is voor rood, fel licht en hard geluid. Ze hangen rode versieringen op, houden hun huizen helder verlicht en maken een geweldig kabaal, waarmee ze het verdrijven. Nadat ze het hebben overleefd, begroeten en feliciteren de buren elkaar. Het verhaal verbindt verschillende herkenbare gebruiken, maar is een legende over de viering, niet een gedocumenteerde gebeurtenis waaruit zij ontstond.

Het huis voorbereiden

Schoonmaken vóór Nieuwjaar verwijdert het stof van het oude jaar en maakt symbolisch plaats voor geluk. Boodschappen en voedselbereiding zorgen zowel voor gasten als voor het huishouden. Nieuwe kleren, seizoensbloemen en verse versieringen maken de jaarwisseling zichtbaar.

Lentecoupletten zijn twee bij elkaar horende regels met gelukbrengende teksten aan weerszijden van een deuropening, gewoonlijk met een korter opschrift erboven. Rode papierknipsels, prenten van deurgoden en het karakter fu, dat zegen of geluk betekent, drukken wensen voor bescherming en welvaart uit. De beeldtaal werkt vaak via woordspelingen: een plant, dier of voorwerp kan een zegen suggereren doordat de naam op een gelukbrengende uitdrukking lijkt.

In huishoudens die de Keukengod eren, omvat de laatste maand ook een afscheidsoffer vóór zijn traditionele reis naar de hemel om over het gedrag van de familie te berichten. Zoete offers drukken de hoop op een gunstig verslag uit. Dit is één onderdeel van het bredere werk om het huishouden vóór het nieuwe jaar op orde te brengen.

De herenigingsmaaltijd en haar gerechten

Op oudejaarsavond staat een herenigingsmaaltijd centraal, die vaak verschillende generaties aan dezelfde tafel brengt. Offers aan de voorouders kunnen aan de maaltijd voorafgaan en erkennen de generaties wier werk het huishouden mogelijk maakte. Na het eten verlengt shousui (守岁), het waken over het voorbijgaande jaar, de bijeenkomst tot in de nacht.

Het menu weerspiegelt regionale kooktradities, maar bepaalde gerechten dragen algemeen herkende wensen uit. Vis suggereert overvloed, omdat het Mandarijnse woord yu klinkt als het woord voor overschot. Een hele vis kan daarom de hoop uitdrukken dat het huishouden in het komende jaar meer dan genoeg zal hebben.

In Noord-China zijn jiaozi bijzonder belangrijk. Deze gevulde deegkussentjes van tarwedeeg kunnen op de vooravond samen worden gemaakt en rond de jaarwisseling worden gegeten. Hun gelijkenis met oude metalen geldstaven verbindt ze met rijkdom. Tradities op basis van rijst zijn vooral in het zuiden belangrijk: niangao, nieuwjaarsrijstkoek, roept door de klank van zijn naam het idee op van jaar na jaar stijgen of vooruitgaan. Tangyuan, ronde kleefrijstballetjes, drukken in sommige huishoudens en bij latere bijeenkomsten tijdens de feestperiode saamhorigheid uit.

Bezoeken, zegeningen en het einde van de feestperiode

De eerste dagen zijn een tijd voor bainian, het brengen van nieuwjaarsgroeten. Jongere familieleden begroeten ouderen, gastheren en gastvrouwen ontvangen bezoekers met thee en versnaperingen, en families vernieuwen de contacten buiten hun eigen huis. Afhankelijk van de ontvanger kunnen wensen gaan over gezondheid, een lang leven, welvaart, studie of werk.

Rode enveloppen met geld begeleiden deze zegenwensen, vooral als geschenken van ouderen aan kinderen. De geste combineert praktische vrijgevigheid met een wens voor bescherming en geluk. Wie aan wie geeft, volgt de gebruiken van familie en gemeenschap.

Openbare feestelijkheden brengen een ander soort bijeenkomst. Leeuwendansen, waarbij uitvoerders een leeuwenkostuum tot leven brengen, en drakendansen, waarbij een team een lange draak op stokken draagt, vullen straten en binnenplaatsen met gecoördineerde beweging en slagwerk. Tempelmarkten combineren gebeden, winkelen, eten en vermaak. Knalvuurwerk en ander vuurwerk zorgen voor vertrouwde feestgeluiden waar het gebruik is toegestaan.

De feestperiode verandert van tempo wanneer bezoeken en gemeenschappelijke vieringen op de herenigingsavond volgen. Het Lantaarnfeest sluit de periode af met avondlichten en samen gedeelde rijstballetjes. Deze traditionele vijftiendaagse feestperiode is op veel plaatsen langer dan de officiële vrije periode: de vrije dagen worden in elk rechtsgebied afzonderlijk vastgesteld.