Chinees Nieuwjaar en het Lentefestival

Het begin van het jaar

Chinees Nieuwjaar begint op de eerste dag van de eerste maanmaand. Het staat bekend als het Lentefestival, of Chunjie (春节), brengt families samen voor de maaltijd op oudejaarsavond en breidt de viering uit via groeten, geschenken, bezoeken en openbare festiviteiten. De voorbereidingen beginnen in de laatste weken van het oude jaar en het traditionele seizoen eindigt met het Lantaarnfestival op de vijftiende dag van het nieuwe jaar.

De Chinese kalender is lunisolair: de maanden volgen de maan, terwijl schrikkelmaanden het jaar op de seizoenen afgestemd houden. Nieuwjaar verschuift daardoor door januari en februari in plaats van op een vaste Gregoriaanse datum te vallen. Het staat los van Lichun, de zonneterm Begin van de lente. Oudejaarsavond is de laatste dag van het voorafgaande Chinese jaar, die de negenentwintigste of dertigste dag van de laatste maand kan zijn.

Hoe de viering zich ontwikkelde

Het festival groeide uit een opeenstapeling van praktijken rond het einde en begin van het jaar: dank betuigen voor voedsel en bescherming, voorouders eren, schadelijke invloeden verdrijven en een nieuwe landbouwcyclus verwelkomen. Vroege Chinese staten begonnen hun jaar niet allemaal in dezelfde maand. De kalenderhervorming van 104 v.Chr. onder keizer Wu van Han stelde de eerste lentemaand vast als begin van het jaar, een regeling die de overheersende basis werd voor latere nieuwjaarsvieringen.

In de daaropvolgende eeuwen droegen hofceremonies, huishoudelijke eredienst en volksvermaak verschillende onderdelen aan de viering bij. Bescherming bij deuropeningen, wakker blijven op oudejaarsavond en formele nieuwjaarsgroeten hebben een lange geschiedenis; gedrukte afbeeldingen, papieren coupletten en steeds uitgebreidere markten en vormen van vermaak voegden zich bij het feestelijke decor. In het begin van de twintigste eeuw hielp de invoering van de Gregoriaanse kalender voor burgerlijk gebruik de naam Lentefestival te vestigen om het traditionele Nieuwjaar van 1 januari te onderscheiden.

Het bekende verhaal over Nian geeft het festival een dramatische verklaring. In een veelvertelde versie valt een woest wezen bij de jaarwisseling een dorp aan. De mensen ontdekken dat het bang is voor rood, fel licht en hard geluid. Ze hangen rode versieringen op, houden hun huizen helder verlicht en maken enorm veel lawaai, waardoor het wezen wordt verdreven. Nadat ze het hebben overleefd, begroeten en feliciteren de buren elkaar. Het verhaal verbindt verschillende herkenbare gebruiken, maar is een legende over de viering en niet de gedocumenteerde ontstaansgebeurtenis ervan.

Het huis voorbereiden

Schoonmaken vóór Nieuwjaar verwijdert het stof van het oude jaar en maakt symbolisch ruimte voor geluk. Boodschappen doen en voedsel bereiden voorzien zowel in de behoeften van gasten als van het huishouden. Nieuwe kleding, seizoensbloemen en verse versieringen maken de jaarwisseling zichtbaar.

Lentecoupletten zijn paren regels met gunstige tekst die aan weerszijden van een deuropening worden aangebracht, meestal met een kortere inscriptie erboven. Rode papierknipsels, afbeeldingen van deurgoden en het teken fu, dat zegen of geluk betekent, drukken wensen om bescherming en voorspoed uit. Hun beeldtaal werkt vaak via woordspelingen: een plant, dier of voorwerp kan een zegen suggereren omdat de naam ervan op een gunstige frase lijkt.

In huishoudens die de Keukengod eren, omvat de laatste maand ook een afscheidsoffer vóór zijn traditionele reis om in de hemel verslag te doen van het gedrag van de familie. Zoete offers drukken de hoop op een gunstig verslag uit. Dit is één onderdeel van het bredere werk om het huishouden op orde te brengen vóór het nieuwe jaar.

De herenigingsmaaltijd en de gerechten

Oudejaarsavond draait om een herenigingsdiner waarbij vaak meerdere generaties aan dezelfde tafel zitten. Voorouderoffers kunnen aan de maaltijd voorafgaan en erkennen de generaties wier werk het huishouden mogelijk maakte. Na het eten verlengt shousui (守岁), het wakker blijven terwijl het jaar verstrijkt, de bijeenkomst tot in de nacht.

Het menu weerspiegelt regionale keukens, maar bepaalde gerechten dragen breed erkende wensen. Vis suggereert overvloed omdat het Mandarijnse woord yu klinkt als het woord voor overschot. Een hele vis kan daardoor de hoop uitdrukken dat het huishouden in het komende jaar meer dan genoeg zal hebben.

In Noord-China zijn jiaozi bijzonder belangrijk. Deze gevulde dumplings van tarwedeeg kunnen op oudejaarsavond samen worden gemaakt en rond de jaarwisseling worden gegeten. Hun gelijkenis met oude metalen geldbaren geeft ze een associatie met rijkdom. Tradities op basis van rijst zijn vooral prominent in het zuiden: niangao, nieuwjaarsrijstcake, roept door de klank van de naam het idee op van jaar na jaar stijgen of vooruitgaan. Tangyuan, ronde balletjes van kleefrijst, drukken in sommige huishoudens en bij latere bijeenkomsten in het seizoen saamhorigheid uit.

Bezoeken, zegeningen en het einde van het seizoen

De eerste dagen zijn een tijd voor bainian, het brengen van nieuwjaarsgroeten. Jongere familieleden begroeten ouderen, gastheren ontvangen bezoekers met thee en versnaperingen en families vernieuwen contacten buiten hun eigen huis. Wensen kunnen gezondheid, een lang leven, voorspoed, studie of werk betreffen, afhankelijk van de ontvanger.

Rode enveloppen met geld vergezellen deze zegeningen, vooral als geschenk van ouderen aan kinderen. Het gebaar combineert praktische vrijgevigheid met een wens om bescherming en geluk. Wie aan wie geeft, volgt familie- en gemeenschapsconventies.

Openbare festiviteiten brengen een ander soort samenzijn. Leeuwendansen, waarbij uitvoerders een leeuwenkostuum tot leven brengen, en drakendansen, waarbij een team een lange draak op stokken draagt, vullen straten en binnenplaatsen met gecoördineerde beweging en slagwerk. Tempelmarkten combineren gebeden, winkelen, eten en vermaak. Vuurwerk en knalvuurwerk zijn vertrouwde feestgeluiden waar het gebruik ervan is toegestaan.

Het tempo van het seizoen verandert terwijl bezoeken en gemeenschapsvieringen op de herenigingsavond volgen. Het Lantaarnfestival sluit het af met avondverlichting en gezamenlijk gegeten rijstballetjes. Deze traditionele periode van vijftien dagen is langer dan veel officiële vakantieperioden: vrije dagen worden in elk rechtsgebied afzonderlijk vastgesteld.

Chinees Nieuwjaar in 2027

Chinees Nieuwjaar in 2027 valt op 6 februari. Als die datum als dag één wordt geteld, loopt het traditionele vijftiendaagse festivalseizoen tot en met 20 februari, het Lantaarnfestival, op dag vijftien. Dit culturele festivalseizoen is geen universele periode van vijftien officiële feestdagen: officiële feestdagen en vrije dagen hangen af van het rechtsgebied.