De achtentwintig maanhuizen

Het hemelkader

De achtentwintig maanhuizen, ershiba xiu (二十八宿), vormen een traditioneel kader om de hemel te beschrijven. Hun namen identificeren sterrengroepen en bijbehorende gebieden die worden gebruikt om de maan, de zon en de planeten te lokaliseren. Ze behoren tot een groter Chinees hemelstelsel dat ook de Drie Omheiningen en andere benoemde sterrengroepen omvat. De twaalf dieren van de dierenriem vormen een afzonderlijke classificatie.

Een maanhuis is een hemelse verblijfplaats. De maan beweegt zich in ongeveer 27,3 dagen ten opzichte van de sterren rond de hemel, wat een globaal verband geeft tussen de beweging gedurende één nacht en een maanhuis. De indelingen zijn echter niet even breed, en hun astronomische kader is geordend rond de hemelequator en de noordelijke hemelpool. Het zijn geen achtentwintig gelijke sectoren.

Deze tocht ten opzichte van de sterren verschilt van de cyclus van maanfasen. Het interval van de ene nieuwe maan tot de volgende bedraagt gemiddeld ongeveer 29,5 dagen. Doordat de aarde zich langs haar baan beweegt, moet de maan verder dan één omloop ten opzichte van de sterren reizen om dezelfde uitlijning met de zon terug te krijgen. De achtentwintig maanhuizen komen daarom niet overeen met achtentwintig genummerde dagen in een maanmaand.

Vier groepen van zeven vormen de richtingsfiguren van de Azuurblauwe Draak in het oosten, de Zwarte Schildpad in het noorden, de Witte Tijger in het westen en de Vermiljoenen Vogel in het zuiden. De Chinese naam van de noordelijke figuur, Xuanwu, wordt ook als Donkere Krijger vertaald.

De achtentwintig namen

De tabel koppelt Nederlandse namen aan hun Chinese karakters. De karakters onderscheiden herhaalde romaniseringen: Wei kan Staart, Dak of Maag betekenen, terwijl Bi Muur of Net kan betekenen. Engelse vertalingen variëren, dus de Chinese naam is bruikbaar bij het vergelijken van vermeldingen.

Shen is de astronomische uitspraak van 参, en Zi is de uitspraak van 觜 in deze maanhuisnaam. Het maanhuis Scheplepel, Dou, is onderscheiden van de Noordelijke Scheplepel, de sterrengroep die in het Engels ook bekendstaat als de Big Dipper.

Almanakvermeldingen

Een almanak kan via een terugkerende kalenderreeks een maanhuisnaam aan een datum toewijzen. Zo’n vermelding geeft niet noodzakelijk de positie van de maan die nacht weer. De naam kan een traditioneel oordeel dragen dat bij datumkeuze wordt gebruikt, ook al speelt geen maanwaarneming een rol bij de toewijzing.

Het onderscheid is van belang bij het lezen van een historisch document. Een uitspraak dat de maan in het maanhuis Hart stond, beschrijft een hemelpositie. Hart in het maanhuisveld van een dagalmanak identificeert een kalenderclassificatie. De datumtoewijzingsregel, niet de naam alleen, bepaalt hoe dat veld vooruitgaat.

De lijst van achtentwintig namen is daardoor niet genoeg om een dagalmanak te reconstrueren. De reeks en haar beginpunt behoren tot de specifieke kalendertraditie. Er bestaan ook stelsels met zevenentwintig maanhuizen, met hun eigen samenstelling en toewijzingsregels.

Geschiedenis en beeldtaal

Het benoemde kader was in de periode van de Strijdende Staten al gevestigd. Een gelakte kledingkist uit het graf van Zeng Hou Yi, markies Yi van Zeng, draagt de achtentwintig namen rond een groot karakter Dou dat de Noordelijke Scheplepel vertegenwoordigt. Op het deksel staan een oostelijke draak en een westelijke tijger. De kist brengt de namen en richtingsbeelden samen op een vroeg bewaard gebleven voorwerp.

De maanhuizen kregen ook religieuze identiteiten. Schilderingen kunnen ze als godheden personifiëren, waaronder menselijke figuren en figuren met dierenkoppen. Hun kleding, houding en attributen behoren tot deze religieuze beeldtaal. Sterrenkaarten ordenen daarentegen de sterrengroepen ten opzichte van elkaar. Beide putten uit dezelfde benoemde hemel, maar beelden die met verschillende doelen uit.