Çin takviminde neden artık aylar vardır?

Artık aylar

Çin takvimindeki artık ay, ek bir kamerî aydır. Birden on ikiye kadar olan tanıdık ay numaralarını korurken yılı on üç aylı hâle getirir. Eklenen ay, önceki numarayı artık etiketiyle tekrarlar. Diğer aylar gibi onun da kamerî ayın birinci gününden başlayan kendi günleri vardır. Bu, takvimin ay-güneş yapısının bir parçasıdır: aylar Ay’ı izlerken, ayların düzeni güneş mevsimlerini de izler.

On iki kamerî ay neden fazla kısadır?

Sinodik ay denen, yeni aylar arasındaki ortalama süre yaklaşık 29,5306 gündür. Bu tür on iki aralık toplam yaklaşık 354,37 gün eder. Mevsim döngüsünü izleyen ortalama tropikal yıl ise yaklaşık 365,2422 gündür. Yıllık fark neredeyse on bir gündür. Artık ay eklenmese, on iki aylı kamerî yılın başlangıcı mevsimler içinde giderek erkene kayardı.

Fark, daha uzun bir aralıkta daha belirgin hâle gelir:

On iki aylı on dokuz yıl, 228 ay içerir. Yedi ay eklendiğinde 235 ay olur; bu süre on dokuz güneş yılına çok yakındır. “On dokuz yılda yedi artık ay” biçimindeki yaygın açıklamanın nedeni budur. Bu, modern takvim için tekrarlanan hazır bir çizelge değil, iki astronomik döngünün yaklaşık olarak uyuşmasıdır. Ayların gerçek yerleşimi yeni aylara ve güneş dönemlerine bağlıdır.

Artık ay da 29 veya 30 takvim günü sürer. Bu uzunluklar ardışık yeni ayların tarihlerinden geldiği için, ek ayın, numarasını tekrarladığı normal ayla aynı uzunlukta olması gerekmez. Çin takviminde artık ay eklenmesi, Gregoryen takvimindeki 29 Şubat’tan bağımsızdır.

Artık ay ekleme kuralı

24 güneş dönemi, Güneş’in görünen yıllık yolunu 15 derecelik adımlara böler. Dönüşümlü dönemler, aralarında 30 derece bulunan on iki ana güneş dönemini oluşturur. Kış Gündönümü bunlardan biridir. Bu işaretler, kamerî ayların numaralandırılmasını mevsimlere bağlar.

Modern yöntem, Kış Gündönümü’nü içeren kamerî ay olan on birinci ayla başlar. Gündönümünü içeren ardışık iki ayı belirleyin ve birincinin başlangıcından ikincinin başlangıcına kadar olan kamerî ayları, ikincinin başlangıcını dışarıda bırakarak sayın. On iki ay varsa bu aralıkta artık ay gerekmez. On üç ay varsa, ana güneş dönemi içermeyen ilk ay artık aydır. Diğer ayları sırayla numaralandırın ve artık aya kendisinden önceki ayın numarasını verin.

On birinci aydan on birinci aya uzanan bu aralık, bir Yeni Yıl’dan sonrakine giden kamerî yıldan farklıdır. Dolayısıyla hesaplama, numaralandırılan yılın her iki yanına ilişkin bilgi gerektirir. Ayrıca olayları bütün takvim günlerine atar: ay, kavuşum anında değil, yeni ayı içeren tarihin başındaki gece yarısında başlar. Bu başlangıç tarihine rastlayan ana güneş dönemi yeni aya aittir.

2025’te artık altıncı ay

2025’teki ay dizisi, bir ayın ana güneş dönemi içermeden nasıl bir güneş dönemi içerebildiğini gösterir. Her aralığın iki ucundaki tarihler de dâhildir.

Sonbaharın Başlangıcı, artık ayın içindeki 7 Ağustos’a rastlar. Diğer on iki güneş dönemi grubuna ait olduğundan, eksik ana güneş döneminin yerini doldurmaz. Sıcağın Sonu, yedinci ayın başlangıç tarihine rastlar ve yeni aya aittir.

Doğum günleri ve tarihsel kayıtlar

Artık etiketini tarihin kimliğinin bir parçası olarak ele alın. Tam bir kayıt, kamerî yılı, ay numarasını, artık ay durumunu ve kamerî günü birlikte verir. Numaraları tekrarlansa da normal ay ile onun artık ayı farklı tarih kümeleri içerir.

Doğum günü kaydında, özgün doğum tarihini yıllık kutlama için seçilen kuraldan ayrı tutun. İlgili artık ayın bulunmadığı yılda, o artık ay tarihinin tam tekrarı yoktur. Takvim mevcut tarihleri belirler; yerine geçecek kutlama tarihinin seçimi ise aileye aittir.

Daha eski bir belge için ifadesini, yerini ve tarihsel yıl adlandırmasını da koruyun. Eski astronomik yöntemler ve zaman kuralları, geçmişe uzatılan modern bir hesaplamadan farklı tarihler üretebilir.