Çin takvimi nasıl işler?
Takvimin yapısı
Çin takvimi bir ay-güneş takvimidir. Ayları Ay’ı izler; zaman zaman eklenen artık aylar ise yılı güneş mevsimleriyle uyumlu tutar. Gregoryen takvimi güneş yılını izler, ancak ayları Ay’ın evrelerini takip etmez.
On iki kamerî ay, güneş yılından yaklaşık on bir gün daha kısa olan, toplam yaklaşık 354 gün eder. Bir düzenleme yapılmasa aynı ay takvimi tarihi mevsimler içinde giderek erkene kayardı. Artık ay eklemek, yaklaşık 384 günlük, on üç aylı bir yıl oluşturur. Kısa ve uzun yılların bir arada kullanılması, ay takvimi tarihlerini mevsim döngüsünün aynı genel bölümünde tutar.
Aylar birden on ikiye kadar numaralandırılır. Artık ay, önceki ayın numarasını tekrarlar ve artık etiketi taşır; dolayısıyla on üç aylı bir yıl da on ikinci ayla biter. Ek ayın, yeniden birinci günden başlayan kendi günleri vardır.
Bahar Bayramı da denen Çin Yeni Yılı, ilk kamerî ayın ilk gününde başlar. Modern kullanımda ocak veya şubat ayına, yıldan yıla farklı bir Gregoryen tarihe rastlar. Bu nedenle bir kamerî yıl, iki Gregoryen yıla yayılır. Başlangıcı, mevsim döngüsünde bir noktayı belirleyen güneş dönemi İlkbaharın Başlangıcı’ndan ayrıdır.
Kamerî aylar
Her kamerî ay, astronomik yeni ayı içeren günde başlar ve 29 veya 30 takvim günü sürer. Ay’ın evre döngüsü ortalama yaklaşık 29,5 gündür. Yeni ay, Güneş ile Ay’ın gökyüzündeki konumlarından hesaplanan kavuşumudur. Takvim, görünür bir hilali beklemez.
Kavuşum günün daha geç bir saatinde gerçekleşse bile, ilk gün yeni ayın referans tarihinin başındaki gece yarısında başlar. Sonraki yeni ayın tarihi, bir sonraki ayı başlatır. Dolayısıyla ay uzunlukları, 29 ve 30 günlük ayların sabit biçimde dönüşümlü gelmesine değil, ardışık kavuşumların tarihlerine bağlıdır.
Kamerî ayın günleri birden yirmi dokuza veya otuza kadar numaralandırılır. Ay takvimi tarihi, Ay’ın evresi hakkında yaklaşık bir fikir verir: Ay, ayın ilk bölümünde büyür, sonraki bölümünde küçülür. Dolunay ortaya yakın gerçekleşir, ancak mutlaka on beşinci güne rastlamaz. Astronomik döngünün uzunluğu değişir; evrelerin her ay aynı saatte veya aynı numaralı günde gerçekleşmesi gerekmez.
Güneş dönemleri ve ayların numaralandırılması
Takvimin güneşe bağlı bölümü 24 güneş döneminden oluşur. Her biri, Güneş’in görünen yıllık yolu boyunca 15 derecelik bir sonraki adımı belirler. Kamerî ay sınırlarından bağımsız olarak mevsimleri izlerler; bu nedenle bir güneş dönemi, kamerî ayın başlarına, sonlarına veya ortasına rastlayabilir. Gregoryen tarihleri yıldan yıla nispeten az değişir.
Dönüşümlü güneş dönemleri, artık ayların yerini belirlemede kullanılan on iki ana güneş dönemini oluşturur. Modern takvimde Kış Gündönümü’nü içeren kamerî ay her zaman on birinci aydır. Ardışık gündönümü ayları arasındaki ayların sayılması, ek bir aya gerek olup olmadığını belirler. On üç ay varsa, bu aralıkta ana güneş dönemi içermeyen ilk ay artık ay olur. Geri kalan aylar sırayla numaralandırılır.
Güneş’le olan bu bağlantı, kamerî aylardan oluşan bir takvimin yılını nasıl mevsimlerle uyumlu tutabildiğini açıklar. Yeni aylar ay sınırlarını belirlerken, gündönümü ve ana güneş dönemleri ay numaralandırmasını ve artık ay eklenmesini düzenler.
Tarihler ve almanak kayıtları
Modern bir günlük takvim sayfasında önce olağan planlamada kullanılan Gregoryen tarihi belirleyin; ardından karşılık gelen kamerî yılı, ayı ve günü okuyun. İki tarih, farklı takvimlerde aynı günü belirtir. Varsa artık ay işaretini ayla birlikte tutun: onu kaldırmak tarihin anlamını değiştirir. Tam olarak kaydedilmiş bir ay takvimi tarihinde ay ve günün yanı sıra yıl da bulunmalıdır.
Sayfada gövde-dal döngüsü Ganzhi de gösterilebilir. Altmış birleşimi, numaralı tarihlerin yanında yıllar ve günler için tekrarlanan adlar sağlar.
Güneş dönemleri mevsim döngüsünü belirler. Almanak geleneğine göre Yi uygun işleri, Ji ise kaçınılacak işleri listeler. Bu iş listeleri ay takvimi tarihini belirlemez.