Çin’de Gregoryen takvimin benimsenmesi ve süren ay takvimi kutlamaları

Cumhuriyetin getirdiği değişiklik

Çin Cumhuriyeti, 1 Ocak 1912’yi ilk yılının ilk günü kabul ederek Gregoryen sivil tarih kullanımını benimsedi. İngilizcede yaygın olarak Sun Yat-sen adıyla tanınan Sun Zhongshan, değişikliği duyuran telgrafını 2 Ocak’ta yayımladı. Reform, hem yeni bir sivil takvim hem de cumhuriyetin 1. yılıyla başlayan yeni bir yıl numaralandırması getirdi.

İlk yayın politikası, iki takvimin birlikte görünmesine izin veriyordu. Ocak 1912 tarihli yönerge, Gregoryen tarihlerin yanında haftanın günlerini, geleneksel takvimin yanında ise güneş dönemlerini öngörüyordu. Seçilmiş geleneksel bilgiler kalabilirken, uğurlu ve uğursuz sınıflandırmalar ile bunlarla ilişkili kehanet malzemeleri çıkarılacaktı. Hükûmet, resmî tarihlerin yazılışının yanı sıra tanıdık almanağın içeriğini de değiştiriyordu.

Çift tarih kullanımı, insanların yeni sistemi kullanmasına da yardımcı oldu. Şubat 1912 tarihli genelge, hükûmet belgelerinde hem Gregoryen hem de ay takvimi tarihlerinin bulunmasını gerektirdi. Görevliler, yeni sivil takvimi getirirken tarihlerini eski takvime alışkın okurlar için anlaşılır kılabiliyordu. Devlet politikası olarak benimsenmesi ile günlük uygulamada eskisinin yerini alması ayrı süreçlerdi.

İki Yeni Yıl ve günlük kullanım

Gregoryen 1 Ocak, sivil yıl sınırını oluşturdu. Kamerî 1. ayın ilk günü, Bahar Bayramı olarak kutlanan geleneksel Çin Yeni Yılı olmaya devam etti. Fener Bayramı kamerî 1. ayın 15. gününde, Sonbahar Ortası Bayramı ise kamerî 8. ayın 15. gününde sürdü. Kamerî ayları izledikleri için Gregoryen tarihleri yıldan yıla değişir.

Cumhuriyetçi reformcular için takvim, kamusal yaşamı yeniden düzenlemeye yönelik daha geniş bir çabanın parçasıydı. Ortak bir sivil takvim, devlet işlerini, okulları, ticari kayıtları ve kamusal anmaları eşgüdümleyebilirdi. Ancak geleneksel bayramların Gregoryen tarihlere taşınması, yerleşmiş aile buluşması, ibadet ve mevsim kutlaması düzenlerini etkiliyordu. Belge üzerindeki tarihi değiştirmek, hanelerin bu etkinlikleri düzenlediği yıllık diziyi değiştirmekten daha kolaydı.

Milliyetçi politika 1929’da daha kısıtlayıcı hâle geldi. Temmuz emri, 1930’dan itibaren paralel Gregoryen ve ay takvimlerinin yayımlanmasının sürdürülmesini yasakladı. Ekim emri ise işletme hesaplarında, sözleşmelerde ve diğer sivil ve ticari belgelerde, ek ay takvimi tarihleri olmadan cumhuriyet yılıyla Gregoryen tarih kullanılmasını gerektirdi. Bu önlemler, eski takvimin kamusal kullanımının yanı sıra yayıncıları ve belge düzenleme uygulamasını hedefliyordu.

Buna rağmen geleneksel bayramlar kutlanmaya devam etti. Takvimlerin birlikte varlığı pratik bir düzen sunuyordu: Gregoryen tarihler resmî ve çalışma programlarını düzenlerken, ay takvimi tarihleri bayramları ve aile uygulamalarını konumlandırıyordu. Basılı takvimler, büyük yazılmış sivil tarihin yanına daha küçük bir ay takvimi tarihi koyarak okurların aynı sayfada bu kullanımlar arasında geçiş yapmasını sağlayabiliyordu.

Geleneksel takvimin yapısı, mevsimsel rolünü korumasına da yardımcı oldu. Ay-güneş yapısındaydı; artık aylar kamerî ayları mevsim yılıyla uyumlu tutuyordu. Dolayısıyla bayramların ay takvimi tarihlerinin korunması, bu bayramların dört mevsim boyunca durmadan kaymasına izin vermek anlamına gelmiyordu.

Yıl numaralandırması ve ay tarihleri

Yılın numarasını değiştirmek, aylarının hesabını değiştirmekten farklıdır. Cumhuriyet, yani Minguo yıl numaralandırması, 1912’yi 1. yıl kabul ederek başlar. Pozitif bir cumhuriyet yılı numarasına 1911 eklenerek karşılık gelen Gregoryen yıl bulunur.

Bunlar yıl karşılıklarıdır; kamerî ay ve gün dönüşümleri değildir. Cumhuriyet yılıyla yazılmış resmî Gregoryen tarih, Gregoryen ay uzunluklarını ve yıl sınırı olarak 1 Ocak’ı kullanır. Resmî olmayan bir aile kaydı, cumhuriyet yılı etiketini kamerî ay ve günle birlikte kullanabilir. Bu durumda ay takvimi tarihinin yine dönüştürülmesi gerekir; sonlardaki bir kamerî ay, sonraki Gregoryen yıla uzanabilir. “Eski takvim” gibi ifadeler, birlikte verilen tarihler ve belgenin bağlamı, kastedilen sistemi belirlemeye yardımcı olur.

Eylül 1949’da Çin Halk Siyasi Danışma Konferansı, içinde bulunulan yılın 1949 olduğunu belirterek Halk Cumhuriyeti için miladi yıl numaralandırmasını benimsedi. Böylece o devletin resmî tarihlerinde cumhuriyet yılı numaralandırmasının yerini aldı. Gregoryen ay uzunlukları ve 1 Ocak sivil yıl sınırı ise 1912’de zaten getirilmişti.