Tang döneminde takvim bilimi ve kurumları

Yixing’in saraydaki çalışması

Tutulma öngörülerindeki başarısızlıklar, 721’de yeni bir takvim hazırlanması emrine yol açtı. Yixing’in taslağı, öldüğü yıl olan 727’de tamamlandı. Ardından Zhang Yue ve takvim görevlisi Chen Xuanjing malzemeyi düzenledi. Tamamlanmış çalışma 728’de sunuldu ve 729’dan itibaren kullanılmak üzere yayımlandı.

Yixing, Çin klasiklerinde derin bilgi sahibi bir keşişti. Reformu, İmparator Xuanzong’un devlet törenlerini yeniden canlandırmasının parçasıydı; Jixian Akademisi önemli bir kurumsal ortam sağlıyordu. 724–725 yıllarındaki yoğun çalışma, büyük imparatorluk sunu törenlerinin hazırlıklarına eşlik etti. Gözlem ve törenler aynı personeli ve himayeyi paylaşıyor; başarılı bir takvim, sarayın göklerle uyum içinde yönetme iddiasını destekliyordu.

Tamamlanan çalışma, hesaplama yöntemlerini önceki takvimlere ve eksikliklerine ilişkin tartışmalarla birleştirdi. Yeni takvimin, başka uzmanların izleyebileceği yönergelerin yanı sıra, yöntemlerinin neden mevcut yöntemlerin yerini alması gerektiğini açıklaması gerekiyordu.

Araçlar ve astronomik hesaplama

Yixing, 725’te tamamlanan su gücüyle çalışan halkalı gök küresi de dâhil olmak üzere araçlar üzerinde Liang Lingzan ile birlikte çalıştı. Halkalı gök küresi, halkalardan oluşan bir düzenekle göksel çemberleri temsil eder. Reform, farklı yerlerdeki gözlemlerden de yararlandı ve gündüz ile gecenin değişen uzunluklarını araştırdı. Bu çalışmalar gökyüzündeki konumları, gözlemcinin yeri ve mevsimle ilişkilendiriyordu.

Gnomon, mevsim döngüsünü ölçmek için başka bir yol sağlıyordu. Öğle gölgesi, Güneş’in yüksekliği değiştikçe değişiyordu. Gözlem yerleri arasında karşılaştırma yapmak, araç boyutlarının bilinmesini ve tutarlı yöntemleri gerektiriyordu. Yinelenen ölçümler gündönümlerini belirlemeye yardımcı olurken, farklı enlemlerdeki gözlemler aynı mevsim olayının farklı yerlerden nasıl göründüğünü gösteriyordu.

Dayan yöntemleri, birkaç astronomik döngüyü birbirinden ayırıyordu. Aşağıdaki değerler, tarihsel hesap parametrelerinin yuvarlanmış ifadeleridir.

İlk iki büyüklük arasındaki ayrım, presesyonu yansıtır: mevsimlerin referans noktaları yıldızlara göre yavaşça kayar. Çinli takvim hazırlayıcıları, aradaki her sistemde kesintisiz biçimde kullanılmamış olsa da presesyonu Yixing’den önce ele almıştı. Dayan, sonraki takvim hesaplarında kalıcı bir yer edinmesine yardımcı oldu.

Yeni ay hesapları, Güneş ile Ay’ın görünen hareketlerindeki değişimleri de dikkate alıyordu. Ortalama kamerî ay, kavuşumlar arasındaki ortalama süreyi verir. Düzgün olmayan hareket için yapılan düzeltmeler, tek bir kavuşumu ortalama dizinin göstereceğinden daha erken veya daha geç bir zamana yerleştirerek ay başlangıcına atanan günü değiştirebilir.

Dayan, benimsenen mevsim yılı içinde eşit zaman aralıklarına yerleştirilmiş pingqi (平气), yani ortalama güneş dönemlerini kullanmaya devam ediyordu. Güneş hareketine yönelik düzeltmeleri, güneş dönemlerinin eşit boylam adımlarına göre atanmasını kapsamıyordu. Bu sonraki değişiklik, resmî Çin takvimine on yedinci yüzyılda getirildi.

Benimsenmesi ve sonraki etkisi

Dayan, benimsenmesinden sonra eleştirilerle karşılaştı. Karşıtları, Hint kökenli Jiuzhi astronomi sisteminden eksik biçimde alıntı yaptığını ileri sürdü. Gözlem kayıtlarıyla yapılan resmî karşılaştırma Dayan’ın lehine sonuçlandı ve itiraz reddedildi. Anlaşmazlık, teknik başarıyı, rakip uzmanları ve saray otoritesini bir araya getirdi.

Takvim, Çin’de 729’dan 761’e kadar resmî kullanımda kaldı. Japonya’da da benimsendi; burada kısmen kendisinden sonraki takvimle birlikte, 764’ten 862’ye kadar kullanıldı. Tang tarihlerinde korunan ve sonraki takvim hazırlayıcıları tarafından incelenen yöntemleri ve açıklamaları sayesinde etkisi, bu kullanım dönemlerini aştı.

Yixing’in sonraki ünü, takvim çalışmalarının ötesine uzandı. Ölümünden sonra astroloji ve büyü metinleri ona atfedildi; adı çevresinde efsaneler gelişti. Bu sonraki atıflar, Dayan takviminin arkasındaki güvenle belirlenmiş çalışmadan çok, onun ününün tarihine aittir.