Chuseok ve Sonbahar Ortası Bayramı

Sonbahar mevsiminin iki kutlaması

Hangawi olarak da adlandırılan Chuseok, aile buluşması, hasat için şükran ve ataları anma etrafında şekillenen önemli bir Kore bayramıdır. Çin Sonbahar Ortası Bayramı, yani Zhongqiu Jie (中秋节), aile yemekleri, Ay’ı seyretme, sunular ve ay keklerinin paylaşılması yoluyla sonbahar ayının altında yeniden bir araya gelmeyi kutlar. Her ikisi de farklı uygulamaları öne çıkarırken mevsimin bolluğuna aile yaşamında yer açar.

Chuseok özellikle yeni mevsimin yiyeceklerini atalara sunmak ve aile mezarlarını ziyaret etmekle ilişkilidir. Sonbahar Ortası Bayramı ise uzaktaki akrabalarla birlikte olma özlemi de dâhil olmak üzere, birlikteliğin simgesi olarak Ay’ın yuvarlaklığına özellikle önem verir. Hasat, aile ve Ay her iki bayramın da parçasıdır; ancak bunlara verilen göreli önem ve törenlerin biçimleri farklıdır.

Yıl içinde aynı konum, farklı tarihsel geçmişler

Her iki bayram da kendi ay-güneş takviminin sekizinci ayının on beşinci gününe rastlar. Gregoryen takvimde genellikle eylül veya ekim başında aynı güne denk gelirler. Bu tarih onları sonbahar dolunayı çevresine yerleştirir; ancak Ay’ın tam dolunay evresine mutlaka on beşinci günün akşamında ulaşması gerekmez.

Chuseok’un tarihsel geçmişinde ortak çalışma, yarışma ve şölenler yer alır. Orta Çağ’a ait bir Kore vakayinamesi olan Samguk Sagi, Silla Krallığı’ndaki kadınların kenevir lifi eğirmede takımlar hâlinde yarışmasını anlatır. Bir aylık çalışmanın ardından yarışma sekizinci ayın on beşinci gününde biter; yenilen takım bir şölen verir ve katılanlar şarkılarla, danslarla eğlenirdi.

Çin’deki Sonbahar Ortası Bayramı, Ay’la ilgili gelenekler, mevsimlik şölenler ve sonbahar akşamının keyifleri aracılığıyla gelişti. Ay’ı seyretme ve şiir Tang döneminde gelişip yaygınlaştı; Song dönemine gelindiğinde Sonbahar Ortası Bayramı canlı kutlamalarıyla yerleşmiş bir bayramdı. Zaman içinde dolunayın yuvarlaklığı, aile çemberinin tamamlanmasıyla yakından ilişkilendirildi. Ay ışığı, ayrı yaşayan ama aynı Ay’a bakabilen insanlar için de bir bağ imgesi sunuyordu.

Atalar, hasat ve aile sofrası

Chuseok’ta charye, bu geleneği sürdüren hanelerde yapılan ata anma törenidir. Aile yemeği paylaşmadan önce yeni hasat edilmiş pirinç, pirinç kekleri ve başka yiyecekler sunulur. Mevsimin ürünlerini önce önceki kuşaklara sunmak, ailenin yaşamı ve geçimi için duyulan şükranı ifade eder.

Seongmyo, ata mezarlarını ziyaret etmek demektir. Mezarların çevresindeki otları ve yabani bitkileri temizleme işi olan beolcho, çoğu zaman bayramdan önce yapılır. Bu eylemler anmaya törensel olduğu kadar uygulamalı bir yön de kazandırır: sonraki kuşaklar mezar yerine gider ve oranın bakımını üstlenir. Ailelerin sürdürdükleri uygulamalar farklı olsa da charye, mezar ziyaretleri ve yemek birbiriyle bağlantılı bir dizi oluşturabilir.

Çin’deki Sonbahar Ortası Bayramı’nın başlıca ortamını genellikle aileyi buluşturan yemek ve akşam Ay’ı seyretme oluşturur. Aileler birlikte yiyebilir, ardından Ay’ın keyfini çıkarırken meyve, çay ve ay keklerini paylaşabilir. Geleneksel Ay sunularında, esenlik ve aile mutluluğu için dualarla birlikte meyve ve ay keki gibi yiyecekler açık havadaki bir masaya yerleştirilir. Bazı haneler atalarını da anar; ancak Çin bayramı genellikle Chuseok’takiyle aynı charye ve ata mezarı ziyareti birleşimi etrafında düzenlenmez.

Mevsimlik yiyecekler her iki durumda da önemlidir. Kore’deki bir sunu sofrasında yeni tahılın, Çin’deki bir Ay seyri buluşmasında ise meyvenin bulunması, katılanlar artık çiftçilik yapmasa bile hasadı kutlamaya katar.

Songpyeon ve ay kekleri

Songpyeon, susam, fasulye veya kestane gibi iç malzemeleri olan küçük Kore pirinç kekleridir. Pirinç unu hamuru, çoğunlukla yarım ay biçiminde, iç malzemenin çevresine şekillendirilir; ardından kekler koku veren çam iğneleriyle buharda pişirilir. Chuseok arifesinde bunları birlikte yapmak akrabalara ortak bir iş sunar: kekleri bayram yemekleri arasına girmeden önce şekillendirmek, doldurmak ve kapatmak.

Çin ay kekleri farklı bir yiyecek ailesidir. Bilinen yuvarlak hamur tatlılarında lotus tohumu ezmesi, fasulye ezmesi ve tuzlanmış yumurta sarısı gibi iç malzemeleri bulunur. Diğer çeşitler arasında yumuşak kar kabuklu ay kekleri de vardır. Yuvarlak biçimleri dolunayı ve ailenin yeniden bir araya gelmesini çağrıştırır. Bir kek sofra için parçalara bölünebilir; kutular dolusu ay keki de akrabalara, arkadaşlara ve iş arkadaşlarına mevsimlik armağanlar olarak verilir.

Ay öyküleri ve ay ışığında kutlamalar

Çin’deki Sonbahar Ortası Bayramı’nın en bilinen efsanesi Chang'e’nin Ay’a yolculuğudur. Bilinen bir anlatıda on güneş yeryüzünü kavurur; sonunda okçu Hou Yi bunların dokuzunu vurup düşürür. Bir ölümsüzlük iksiri alır, ancak eşi Chang'e ile ortak yaşamını terk etmek istemediği için iksiri ona bırakır. Hou Yi evde yokken davetsiz bir kişi ilacı ele geçirmeye çalışır. Chang'e, ilacı ona kaptırmamak için yutar ve göğe yükselerek Ay’a yerleşir. Hou Yi döndüğünde onun gitmiş olduğunu görür. Ay ışığında eşinin siluetini görünce onun sevdiği yiyecekleri hazırlar ve aralarındaki uzaklığın ötesinde ona özlem duyar.

Öykü, yeniden bir araya gelmeye adanmış bir bayramın içine ayrılığı taşır. Ay’ı seyretmeye duygusal bir bağlam kazandırır: yanımızda olmayan biri yine de anılabilir ve sevilebilir.

Ay, Kore’deki Chuseok kutlamasında da etkin bir yere sahiptir. Özellikle Kore’nin güneybatısıyla ilişkilendirilen ganggangsullae, kadınları el ele tutuşup sonbahar ayının altında şarkı söyledikleri bir çemberde bir araya getirir. Bir baş şarkıcı gruba öncülük eder; gösteriye oyunlu bölümler de katılırken hareketler yavaş adımlardan canlı bir dansa dönüşerek hızlanabilir. Chuseok’un aile törenleri ve bayram yemekleriyle birlikte bu gelenek, ay ışığındaki akşamı topluca eğlenilen bir zamana dönüştürür.