Gündelik nesneler olarak koparmalı takvimler ve duvar takvimleri
Koparmalı yaprak takvim, bir kâğıt bloğunun ön yüzünde tek bir günü gösterir. Yaprağı koparmak bir sonraki tarihi ortaya çıkarır. Aylık duvar takvimi günleri karşılaştırmak üzere yan yana sunarken yıllık tek yaprak bütün yılı göz önünde tutar. Çin örneklerinde Gregoryen tarihler çoğu zaman ay takvimi tarihleri ve bayram adlarıyla yan yana bulunur; böylece aynı nesne hem gündelik planlamaya hem de geleneksel uygulamalara hizmet eder.
“Koparmalı” sözcüğü sayfaların nasıl çıkarıldığını, “duvar takvimi” ise nesnenin nereye asıldığını anlatır. Kategoriler örtüşür. Günlük bir takvim bloğu duvara asılabilir; duvar takviminin de çevrilen veya koparılan aylık yaprakları olabilir. Bu seçimler, insanların takvime nasıl baktığını, üzerine nasıl yazdığını ve görünümünü nasıl değiştirdiğini etkiler.
Basılı almanaklardan günlük takvim bloğuna
Modern günlük takvim bloğundan çok önce basılı Çin almanakları yılın tarihlerini, mevsim bilgilerini ve uygun günleri seçmeye yönelik rehberliği bir araya getiriyordu. Bazılarında pratik öğütler ve resimler de vardı. Almanak, bir tarihi belirlemenin yanı sıra işlerin ne zaman yapılacağına karar vermek için de bir başvuru kaynağıydı. Bu bileşimin büyük bölümü günlük bir yaprakta yer aldığında da yararlı olmayı sürdürdü.
1912’de Çin’in yeni cumhuriyet yönetimi, resmî kullanım için Gregoryen tarihleri teşvik etti. Geleneksel takvim bayramlar ve aile uygulamaları için önemini korudu. Her iki sistemi gösteren takvimler, okurların ayrı bir kitaba başvurmadan aralarında geçiş yapmasına yardımcı oldu: haftanın belirli bir günündeki randevu ile ay takvimine göre kutlanan doğum günü aynı sayfa dizisinde bulunabiliyordu.
1920’lere gelindiğinde Çin’de her gün bir yaprağı koparılan, ticari olarak basılmış asma takvimler satılıyordu. Gregoryen tarihleri ve haftanın günlerini, uygun işlere ilişkin geleneksel öğütlerle birleştirebiliyorlardı. Günlük blok, takvimi bir almanağa dönüştüren küçük kayıtlara da yer bırakırken o günün tarihine odada belirgin bir yer veriyordu.
Günlük ve aylık biçimler
Biçimler arasındaki en yararlı ayrım, açıkta duran yaprakta ne kadar zamanın göründüğüdür. Günlük takvim dikkati içinde bulunulan güne toplar. Aylık veya yıllık düzen ise ileriyi görmeyi kolaylaştırır.
| Biçim | Görünenler | Gündelik avantajı | Görünümün değişmesi |
|---|---|---|---|
| Günlük koparmalı takvim bloğu | Önde tek bir tarihli yaprak | Belirgin bir tarih ve ayrıntılı günlük kayıtlar için alan | Öndeki yaprağın çıkarılması bir sonraki tarihi ortaya çıkarır |
| Aylık takvim | Bir ayın tarihleri bir arada | Haftanın günleri, randevular ve komşu tarihler karşılaştırılabilir | Ay değiştiğinde yaprak çevrilir veya koparılır |
| İki aylık yaprak | Yan yana veya alt alta iki ay | Sayfa değişmeden planlar ay sınırını aşabilir | Sonraki ikili, öncekinin yerini alır |
| Tek yapraklı yıllık takvim | Bir yaprakta yılın tarih panelleri | Yıl boyunca tarihleri karşılaştırmak için sabit bir başvuru kaynağı | Yaprak yıl boyunca yerinde kalır |
Geniş bir aylık çizelge, el yazısı hatırlatmalar için yer bırakabilir. Küçük bir yıllık panel, aynı anda daha çok tarih göstermek için bu alandan vazgeçer. Günlük yaprakta, aylık bir kareyi sıkıştıracak bilgilere yer vardır; ancak ileriyi görmek için sayfaları kaldırmak veya ek bir çizelgeyi kontrol etmek gerekir.
Tarihler ve almanak kayıtları
Birçok Çin günlük takviminde en büyük sayı, Gregoryen ayın günüdür; ay, yıl ve haftanın günü de yakınında bulunur. Daha küçük yazılar Çin takvimindeki kamerî ayı ve günü verir. Bu eşleştirme, ailenin ay takvimine göre doğum gününün haftanın hangi gününe rastladığını veya Sonbahar Ortası Bayramı gibi bir bayramın bir randevuya ne kadar yakın olduğunu görmesini sağlar.
Aynı eşleştirme aylık çizelgede de işler. Kareler Gregoryen bir ayı izlerken ikinci bir ay takvimi tarihi dizisi taşıyabilir. Kamerî ay, gösterilen ayın ortasında başlayabilir; bu yüzden adı çizelge içinde değişir. İki sistem, ay sınırlarını paylaşmadan sayfayı paylaşır.
Diğer kayıtlar mevsim bilgilerini sağlar. 24 güneş dönemi, Güneş’in görünen yıllık hareketine göre mevsim yılı içindeki aşamaları işaret eder; ekinokslar ve gündönümleri de bunların arasındadır.
Almanak niteliğindeki bir takvim, uğurlu zamanlama konusunda da rehberlik sunar. Yi, uygun işler; Ji ise kaçınılacak işler demektir. Kayıtlar evlenme, ev taşıma, sunu yapma veya adı belirtilmiş başka işlerle ilgili olabilir. Bu geleneği izleyen kişiler önemli bir olay için gün seçerken onlara başvurabilir. Öneriler, belirli zamanların uygunluğuna ilişkin inançları ifade eder: bir gün bir işe elverişli bulunurken başka bir işten kaçınmayı öğütleyebilir. Bunlar tarihi belirleyen bilgilerden ayrıdır.
Bir yıllık gündelik kullanım
Asılı bir günlük takvim, tek tek yaprakların çıkmasına izin verirken kalınca bir kâğıt bloğunu da taşımalıdır. Üst kenarlarından tutturulmuş ince yapraklar, asma deliği veya düzeneği bulunan sert bir arkalığa dayanabilir. Bazı arkalıklar mukavvadan veya kâğıt kaplı ahşaptan yapılır. Tarihli blok incelirken arkalık yerinde kalır; bloğun üzerindeki bir resim de yıl boyunca görünür olabilir.
Dünün yaprağını çıkarmak, tarihi kontrol etmeyi küçük bir ev işine dönüştürür. Takvim elle ilerletilmelidir; birkaç gün atlandıktan sonra görünümün bugüne yetişmesi için birkaç yaprak koparılması gerekir. Azalan kalınlığı, yılın geçişine fiziksel bir biçim verir. Büyük tarih odanın öbür ucundan okunabilirken ay takvimi tarihleri ve almanak kayıtları daha yakından bakmayı gerektirir.
Duvar takvimi ortak bir başvuru kaynağı da sağlar. Evde, dükkânda veya ofiste birkaç kişi aynı görünüme bakabilir. Yazı için yeterli yeri olan bir çizelgede, daire içine alınmış randevu veya ziyarete ilişkin not, o ayın diğer planlarının yanında görünür kalır. Sayfaları çevirmek eski notların takvimin içinde kalmasını sağlar. Yaprakları koparmak görünümü temizler; ancak yapraklar saklanmazsa o hatırlatmaları da kaldırır.
Resimler, armağanlar ve evde sergileme
Yirminci yüzyılda resimli duvar takvimleri, gündelik odalara renkli görüntüler getirdi. Manzaralar, çiçekler, modaya uygun figürler ve fotoğraf portreleri farklı süsleme türleri sundu. Yirminci yüzyıl sonlarında Çin ana karasında doğa manzaralarını ve sinema yıldızlarını gösteren takvimler, evlerin tanıdık görüntüleriydi. Dolayısıyla takvim seçmek, kullanışlı bir tarih düzeni seçmenin yanı sıra gelecek yıl boyunca bakılacak bir şeyi seçmek anlamına da gelebiliyordu.
Takvimler armağan olarak da dolaşıma giriyordu. İşletmeler bunları müşterilerine veriyor, işyerleri dağıtmak üzere satın alıyor, kişiler de akrabalarına ve arkadaşlarına hediye ediyordu. Yeni bir takvim, yaklaşan yıl için kullanışlı bir armağandı. Yaprak veya arkalık üzerindeki işletme adı, tekrarlanan kullanım boyunca görünür kalabiliyordu; ancak alan kişi de odası için bir resim ve tarih başvuru kaynağı kazanıyordu.
Resmin konumu, bu günlük karşılaşmayı biçimlendirir. Sabit bir arkalık üzerindeki resim, altındaki blok küçülürken tanıdık kalır. Aylık takvim her sayfada yeni bir resim gösterebilir. Yıllık tek yaprakta resim ve tarihler birlikte kalır; çoğu zaman büyük bir görüntü uzaktan dikkat çekerken daha küçük tarih panelleri yakından okunur.
Bazı resimler almanakla ilgili anlamlar da taşır. Bahar Öküzü şeması, bir öküzü ve onun çobanını gösterir; renkleri geleneksel olarak gelecek yılın tarımsal beklentilerine ilişkin öngörüleri kodlar. Böyle bir görüntü, takvimin süslemesi kadar simgesel öngörü geleneğine de aittir.
Resimle tarihli kâğıdın ömrünün aynı olması gerekmez. Eklenmiş takvim tükenirken resimli arkalığı kalabilir; beğenilen bir resim de tarihleri geçtikten sonra saklanabilir. Sayfaları çevrilen bir takvim ise yılı, resimleri ve el yazısı hatırlatmaları hâlâ üzerinde dururken tamamlayabilir.