Gündelik nesneler olarak koparmalı takvimler ve duvar takvimleri
Koparmalı takvim, bir kâğıt bloğunun önüne tek bir gün koyar. Yaprağı koparınca sıradaki tarih ortaya çıkar. Aylık duvar takvimi günleri karşılaştırmak için yayarak gösterir; yıllık tek yaprak ise bütün yılı göz önünde tutar. Çince sürümlerde Gregoryen tarihler çoğu zaman ay takvimi tarihleri ve bayram adlarıyla yan yana durur; böylece aynı nesne hem gündelik planlamaya hem de geleneksel kutlamalara hizmet eder.
“Koparmalı” sözcüğü yaprakların nasıl ayrıldığını, “duvar takvimi” ise nesnenin nerede asılı durduğunu anlatır. Bu kategoriler iç içe geçer. Günlük bir blok duvara asılabilir; bir duvar takviminin aylık yaprakları da çevrilebilir ya da koparılabilir. Bu tercihler insanların takvime nasıl baktığını, üzerine nasıl yazdığını ve görünen kısmı nasıl değiştirdiğini etkiler.
Basılı almanaklardan günlük bloğa
Modern günlük bloktan çok önce, basılı Çin almanakları yılın tarihlerini, mevsim bilgilerini ve uygun günleri seçmeye dair rehberliği bir araya getiriyordu. Bazıları pratik öğütler ve resimler de içeriyordu. Almanak, bir tarihi belirlemenin yanı sıra bir işin ne zaman yapılacağına karar vermek için de başvurulan bir kaynaktı. Bu karışımın büyük kısmı günlük bir yaprakta yer aldığında da işe yaramaya devam etti.
1912’de Çin’in yeni cumhuriyet yönetimi resmî kullanım için Gregoryen tarihleri teşvik etti. Geleneksel takvim ise bayramlar ve aile kutlamaları için önemini korudu. İki sistemi birlikte gösteren takvimler, okurların ayrı bir kitaba bakmadan ikisi arasında geçiş yapmasına yardım etti: haftanın belirli bir günündeki randevu da ay takvimine göre kutlanan bir doğum günü de aynı yaprak dizisinde bulunabiliyordu.
Asılan koparmalı takvimlerde her gün koparılacak bir yaprak vardır. Gregoryen tarihleri ve haftanın günlerini, ay takvimi tarihleri ve uygun işlere dair geleneksel öğütlerle birleştirebilirler. Evde günlük yaprak, o günün tarihine odada belirgin bir yer verir; onu bir almanak yapan küçük notlara da yer bırakır.
Günlük ve aylık biçimler
Biçimler arasındaki en yararlı ayrım, açıktaki yaprakta ne kadar zamanın göründüğüdür. Günlük takvim dikkati bugüne yoğunlaştırır. Aylık ya da yıllık düzen ise ileriye bakmayı kolaylaştırır.
| Biçim | Ne görünür | Gündelik avantaj | Görünüm nasıl değişir |
|---|---|---|---|
| Günlük koparmalı blok | Önde tarihli tek bir yaprak | Belirgin bir tarih ve ayrıntılı günlük notlar için yer | Öndeki yaprak koparılınca sıradaki tarih çıkar |
| Aylık takvim | Bir ayın tarihleri bir arada | Hafta günleri, randevular ve komşu tarihler karşılaştırılabilir | Ay değişince yaprak çevrilir ya da koparılır |
| İki aylık yaprak | İki ay yan yana ya da alt alta | Planlar, sayfa değiştirmeden ay sınırını aşabilir | Sonraki ikili öncekinin yerini alır |
| Tek yapraklı yıllık takvim | Yılın tarih panoları tek yaprakta | Yıl boyunca tarihleri karşılaştırmak için sabit bir başvuru | Yaprak yıl boyunca yerinde kalır |
Büyük bir aylık ızgara el yazısıyla hatırlatmalara yer bırakabilir. Küçük bir yıllık pano ise aynı anda daha çok tarih göstermek için bu yerden vazgeçer. Günlük yaprakta, aylık bir kutuyu kalabalıklaştıracak bilgiler için yer vardır; ama ileriye bakmak için yaprakları kaldırmak ya da ek bir ızgaraya bakmak gerekir.
Tarihler ve almanak notları
Pek çok Çin günlük takviminde en büyük rakam, ayın Gregoryen günüdür; ay, yıl ve hafta günü onun yakınında yer alır. Daha küçük yazı Çin ay takvimindeki ayı ve günü verir. Bu eşleştirme, bir ailenin ay takvimine göre bir doğum gününün haftanın hangi gününe düştüğünü ya da Sonbahar Ortası gibi bir bayramın bir randevuya ne kadar yakın olduğunu görmesini sağlar.
Aynı eşleştirme aylık ızgarada da işe yarar. Kutular bir Gregoryen ayı izlerken ikinci bir ay takvimi tarih dizisini de taşıyabilir. Bir ay takvimi ayı, gösterilen ayın herhangi bir gününde başlayabilir; bu yüzden adı ızgaranın içinde değişir. İki sistem sayfayı paylaşır ama ay sınırlarını paylaşmaz.
Diğer notlar mevsim bilgisi verir. 24 güneş dönemi, Güneş’in görünür yıllık hareketine göre mevsim yılının evrelerini işaretler; ekinokslar ve gündönümleri de bunlara dahildir.
Almanak takvimi uğurlu zamanlamaya dair rehberlik de sunar. Yi, uygun işler; Ji ise kaçınılacak işler demektir. Notlar evlilik, taşınma, adak sunma ya da başka adı konmuş işlerle ilgili olabilir. Bu geleneği izleyenler önemli bir olay için gün seçerken bunlara başvurabilir. Öneriler belirli zamanların uygunluğuna dair inançları dile getirir: bir gün bir iş için uygun sayılırken başka bir iş için sakıncalı olabilir. Bunlar tarihi belirleyen bilgiden ayrıdır.
Bir yıllık gündelik kullanım
Asılan günlük bir takvim, yaprakların tek tek ayrılmasına izin verirken kalın bir kâğıt bloğunu da taşıyabilmelidir. Üstten tutturulmuş ince yapraklar sert bir arkalığa yaslanabilir; arkalıkta asmak için bir delik ya da askı bulunur. Bazı arkalıklar mukavvadan ya da kâğıt kaplı ahşaptan yapılır. Tarihli blok inceldikçe arkalık yerinde kalır; bloğun üstündeki resim de yıl boyunca görünür kalabilir.
Dünkü yaprağı koparmak, tarihe bakmayı küçük bir ev işine dönüştürür. Takvim elle ilerletilmelidir; birkaç gün atlanırsa görüntünün güncellenmesi için birkaç yaprağın birden koparılması gerekir. İncelen kalınlığı, yılın geçişine fiziksel bir biçim verir. Büyük tarih odanın öbür ucundan okunabilirken ay takvimi tarihleri ve almanak notları daha yakından bakmaya davet eder.
Duvar takvimi ortak bir başvuru noktası da sağlar. Evde, dükkânda ya da büroda birkaç kişi aynı görüntüye bakabilir. Yeterince yazı alanı olan bir ızgarada daire içine alınmış bir randevu ya da bir ziyarete dair not, o ayın öteki planlarıyla birlikte görünür kalır. Yaprakları çevirmek eski notların takvimde kalmasını sağlar. Yaprakları koparmak görüntüyü temizler; ama yapraklar saklanmazsa bu hatırlatmalar da gider.
Resimler, hediyeler ve evdeki görünüm
- yüzyılda resimli duvar takvimleri gündelik odalara renkli resimler getirdi. Manzaralar, çiçekler, modaya uygun figürler ve fotoğraf portreleri farklı türden süslemeler sunuyordu. 20. yüzyılın sonlarında anakara Çin’de manzaralı ve film yıldızlı takvimler evlerin tanıdık görüntülerindendi. Bu yüzden takvim seçmek, kullanışlı bir tarih düzeni seçmenin yanında gelecek yıl boyunca bakılacak bir şey seçmek de anlamına gelebiliyordu.
Takvimler hediye olarak da dolaşıyordu. İşletmeler bunları müşterilerine veriyor, iş yerleri dağıtmak için satın alıyor, insanlar da akrabalarına ve arkadaşlarına hediye ediyordu. Yeni bir takvim, yaklaşan yıl için pratik bir hediyeydi. Yaprakta ya da arkalıkta yazan işletme adı tekrar tekrar kullanım boyunca gözönünde kalabiliyordu; ama hediyeyi alan da odası için bir resim ve bir tarih başvurusu kazanıyordu.
Resmin yeri bu gündelik karşılaşmayı biçimlendirir. Sabit bir arkalıktaki resim, altındaki blok azaldıkça tanıdık kalır. Aylık bir takvim her sayfada yeni bir resim gösterebilir. Yıllık bir yaprakta resim ve tarihler birlikte durur; çoğu zaman büyük bir görüntü uzaktan dikkat çekerken küçük tarih panoları yakından okunur.
Bazı resimlerin almanak anlamları da vardır. İlkbahar Öküzü diyagramı bir öküzü ve çobanını gösterir; renkleri geleneksel olarak gelecek yılın tarım beklentilerine dair öngörüleri simgeler. Böyle bir görüntü takvimin süslemesi olduğu kadar simgesel öngörü geleneğine de aittir.
Resim ile tarihli kâğıdın ömrü aynı olmak zorunda değildir. Tutturulmuş bir takvim tükenirken resimli arkalığı kalabilir; sevilen bir resim, tarihleri geçtikten sonra da saklanabilir. Çevrilen yapraklı bir takvim ise yılı, resimleri ve el yazısıyla eklenmiş hatırlatmaları hâlâ üzerinde olarak bitirebilir.