72 pentad: açıklamalı bir başvuru tablosu

Her dönemde üç belirti

Genellikle pentad adı verilen yetmiş iki hou (候), güneş dönemlerinden oluşan yıl için daha ayrıntılı bir mevsim söz varlığı sağlar. Yirmi dört güneş döneminin her birinde birbirini izleyen üç belirti bulunur. Rüzgârlar değişir, böcekler kıpırdanır, kuşlar gelir, çiçekler açar ve sular donar. Bu tanınabilir olayların yanında dönüşüm, ritüel ve gökle yer arasındaki ilişki hakkındaki tarihsel düşünceler de yer alır.

“Pentad”, geleneksel beş günlük birimi ifade eder. Tam bir mevsim yılını tanımlarken bu yaklaşık bir değerdir: her biri tam beş gün süren yetmiş iki dönem yalnızca 360 gün eder. Modern güneş dönemlerinin süreleri de eşit değildir. Aşağıdaki belirtiler, her birine Gregoryen takviminde sabit bir beş günlük tarih aralığı atanmadan geleneksel sıralarıyla verilmiştir.

Tablonun dayandığı metin

Tablo, günümüze ulaşan Yue Ling Qi Shi Er Hou Ji Jie, yani “Aylık Buyrukların Yetmiş İki Pentadı Üzerine Toplu Açıklamalar” metnini izler. Eser geleneksel olarak Yuan dönemi bilgini Wu Cheng’e atfedilir; ancak yazarı kesin değildir. On sekizinci yüzyıldaki Siku Quanshu kataloğu bile bu atfı sorgulamıştır.

Metin, belirtileri önceki yazılar, bitki ve hayvan adlarının yorumları ve mevsim değişimi hakkındaki düşünceler aracılığıyla açıklar. Bazı tanımlamalar geleneğin diğer sürümlerindekilerden farklıdır. Aşağıdaki notlar, çevirideki ifadeleri etkileyen farklılıkları ele alır.

Dizinin tamamı

Her satırda soldan sağa okunan, birbirini izleyen üç belirti vardır. “Geleneksel anlatı” ifadesi biyolojik bir süreci değil, bir dönüşüm hikâyesini belirtir. Az bilinen bitki ve hayvan adları tablonun ardından açıklanmıştır.

İfadeler ve canlıların tanımlanması üzerine notlar

Sunu yapan hayvanlar. “Kurban sunmak” anlamındaki ji (祭) fiili, su samurlarının, şahinlerin ve Asya yaban köpeklerinin dizdiği avlara ritüel bir yorum getirir. İnsanlara özgü minnet ve uygun davranış düşüncelerini hayvan davranışına uygular. Sunu imgesi, belirtilerin geleneksel açıklamasının bir parçasıdır.

Jiu adı verilen kuşlar. “Şahinler güvercinlere dönüşür” yaygın bir çeviridir; ancak bu açıklama metni jiu (鸠) adını, guguk kuşu türünden bir kuş olan bugu olarak tanımlar. Aynı ad Guyu’da yeniden geçer; buradaki hareket kanat çırpma olarak açıklanır. Ortak adı korumak, iki pasaj için tek bir modern kuş kimliği seçmeden bu bağlantıyı görünür kılar.

Bitki adları. Açıklama metninde tong (桐) adı birden fazla ağacı kapsar. Qingming maddesinde, çoğunlukla beyaz pavlonya diye çevrilen baitong seçilir. Wanggua (王瓜), kucai (苦菜) denen “acı otlar” ve liting (荔挺) de her zaman tek bir modern türle tam olarak örtüşmeyen tarihsel adlandırma sistemlerine aittir. Banxia (半夏), genellikle Pinellia olarak karşılanan bitki adıdır. Kesin tanımlamanın belirsiz kalacağı yerlerde tablo daha geniş kapsamlı ya da geleneksel adı korur.

Diğer hayvan adları. Lixia belirtisindeki louguo (蝼蝈) burada danaburnu böceği olarak yorumlanır. Önceki yorumcular bir kurbağa olduğunu da öne sürmüştür; bu metin o yorumu reddeder. Mangzhong’daki, sözcüğü sözcüğüne “ters dil” anlamına gelen fanshe (反舌), ses taklit eden bir kuş ya da bir iki yaşamlı olarak yorumlanmıştır. Daxue’daki hedan (鹖鴠) da farklı kış kuşu betimlemeleri nedeniyle tartışmalıdır. Tabloda her belirtiye modern bir tür adı verilmemesinin nedeni bu görüş ayrılıklarıdır.

Sonbahar denen bir hasat. Xiaoman’ın mai qiu zhi (麦秋至) ifadesi “buğday” ve “sonbahar” sözcüklerini içerir. Burada sonbahar, ürünün olgunlaşması ya da hasadı anlamındadır. Bu belirti, buğdayın kendi hasat mevsimine ulaştığı yaz dizisine aittir.

İki geyik terimi. Yaz belirtisi lu (鹿), kış belirtisi ise mi (麋) adını kullanır. Kimlikleri tartışılmış olsa da metin bu kategorileri ayırır. İki madde, aynı geyiklerin yılda iki kez boynuz döktüğünü söylüyormuş gibi okunmamalıdır.

Yuvaların kapatılması. Qiufen’da canlılar, yuva girişlerini daraltmak için malzeme ekler. Tamamen kapatma, daha sonra gelen daha şiddetli soğukla ilişkilendirilir. “Daraltmak”, daha kısa bir çeviri olan “yuvalarını mühürlemek” ifadesinde kaybolan bu ayrımı korur.

Gök ve yer. Xiaoxue belirtisindeki “enerji”, metnin kozmolojisinde yaşamsal ya da biçimlendirici bir etki olan qi’dir. Göğün ve yerin qi’sinin ayrılması, kışı bir kapanma ya da geri çekilme olarak açıklar. Bu, modern bir atmosfer dolaşımı açıklamasından farklı, kozmolojik bir dildir.

Gözlem ve geleneksel anlatılar

Pentadlar, yılı anlamlı değişimlerin birbirini izlediği bir dizi olarak düzenler. Kıpırdanan canlılar ve çözülen sular, çok daha sonra yerini geri çekilen canlılara ve kalınlaşan buza bırakır. Bazı imgeler değişmiş biçimde yinelenir. İlkbahar dizisinde kazlar kuzeye gider, sonbaharda ise kuzeyden gelir. Farklı ağustos böceği türleri yaza ve sonbahara aittir; boynuz dökme de farklı geyik kategorilerine atanır.

Dönüşüm hikâyeleri bu döngüye başka bir anlam katar: mevsimlerin dengesi değiştikçe bir yaşam biçiminin diğerine dönüştüğü hayal edilir. Hayvanların sunu yaptığı anlatılar da mevsim düzenini insan ritüelleri ve davranışlarıyla ilişkilendirir. Gözlem, aktarılagelen açıklamalar ve ahlaki imgeler dizide yan yana durur.

Coğrafya önemini korur. Adı geçen bitki ve hayvanların çoğu kuzey Çin ortamına aittir; başka yerlerdeki tarihsel okurlar bazen bunları tanımlamakta zorlanmıştır. Çiçeklenme, göç ve uyku hâli farklı iklimlerde farklı zaman çizelgeleri izler. Pentadlar, yerel anlamı okunduğu çevreye bağlı olan ayrıntılı bir mevsim söz varlığını korur.