Farklı geleneklerde Ay tavşanı
Ay’daki imge
Ay’ın koyu lekeleri, çeşitli Asya geleneklerinde tavşan veya yaban tavşanı imgesine esin vermiştir. Resimlerde hayvan çoğunlukla havan ve havanelinin yanında gösterilir; böylece gökte görülen biçim, yeryüzündeki tanıdık bir işe dönüştürülür. Ana hat öyküleri birbirine bağlar; ancak tavşanın işi ve yanındaki kişiler farklıdır.
Çin geleneğinde bu figüre genellikle Yeşim Tavşan, Yutu (玉兔), denir. Tanrıça Chang’e ile birlikte Ay’ın hayal dünyasına aittir. Japon ve Kore gelenekleri de Ay’da çalışan bir tavşan tasvir eder.
Farklı öyküler
Yaygın bir Çin anlatısında tavşan, ölümsüzlük iksiri için malzemeleri döver. Havan ve havaneli ilaç hazırlama araçlarıdır; tavşanın işi de ölümsüz varlıkların Ay’daki dünyasına uygundur. Chang’e’nin yanında veya tek başına görünebilir.
Japonya’da tavşan genellikle pirinç keki mochi yapmak için pirinç döver. Aynı hareket bu kez yemek hazırlamayı andırır. Kore’nin Ay tavşanı öyküleri de pirinç keki yapımını anlatır; bununla birlikte orada ilaçla ilgili anlatılar da bulunur.
| Gelenek | Yaygın bir anlatı | İşin anlamı |
|---|---|---|
| Çin’in Ay öyküleri | Yeşim Tavşan, çoğunlukla Chang’e’nin yakınında bir iksir hazırlar | Ölümsüzlük ve Ay’ın ilahi sakinleri |
| Japon Ay tavşanı imgeleri | Tavşan mochi için pirinç döver | Ay’da yapıldığı hayal edilen, evde yiyecek hazırlama işi |
| Kore Ay tavşanı imgeleri | Tavşan pirinç kekleri yapar; başka anlatılar ilaçtan söz eder | Yiyecek hazırlama veya sağlık ve uzun ömür dileği |
Bir Budist öyküsü Ay’daki hayvanı, malzeme dövme işi yerine cömertlikle açıklar. Buda’nın önceki yaşamlarından birini anlatan Sasa Jataka’da geleceğin Buda’sı, yardım isteyen herkesi doyurmaya kararlı bir yaban tavşanıdır. Gelen dilenciye verecek uygun yiyeceği olmadığından kendi bedenini sunar. Ziyaretçi, kılık değiştirmiş tanrı Sakka’dır. Tavşanı onu yakmayan bir ateşle sınar; ardından armağanı hatırlansın diye görüntüsünü Ay’a yerleştirir. Bu anlatıda tavşanın kendisi ormanda kalır; gökte görünen onun görüntüsüdür.
Bayramlarda kullanımı
Tavşan, Sonbahar Ortası süslemelerinde, fenerlerde ve ay keki tasarımlarında görünür. Yuvarlak bir ay, havan veya ona eşlik eden Chang’e, ortamın Ay olduğunu anlaşılır kılar. Japonların Ay seyri olan tsukimi geleneğinde, tavşan biçimli ve tavşanlarla süslenmiş tatlılar bu imgeyi mevsimlik sofraya taşır.
Motif, bütün bir anlatıyı resmetmeden de Ay’ı çağrıştırabilir. Havaneliyle gösterilen tavşan belirli bir işi düşündürebilir; bir yazı veya yanındaki kişi ise sahneye daha özel bir anlam verir. Sonbahar Ortası’ndaki kullanımı her yıl yinelenir ve Tavşan’ın on iki hayvanlı burç döngüsündeki yerinden ayrıdır.