Çin Yeni Yılı ve Bahar Bayramı

Yılın başlangıcı

Çin Yeni Yılı, birinci kamerî ayın ilk gününde başlar. Bahar Bayramı veya Chunjie (春节) adıyla bilinen bu kutlama, aileleri Yeni Yıl arifesi yemeğinde bir araya getirir ve kutlamayı selamlar, armağanlar, ziyaretler ve halka açık şenliklerle dışarıya taşır. Hazırlıklar eski yılın son haftalarında başlar; geleneksel dönem, yeni yılın on beşinci günündeki Fener Bayramı ile sona erer.

Çin takvimi ay-güneş takvimidir: Ayları Ay’ı izlerken artık aylar yılı mevsimlerle uyumlu tutar. Bu nedenle Yeni Yıl sabit bir Gregoryen tarihe düşmek yerine ocak ve şubat ayları içinde yer değiştirir. İlkbaharın Başlangıcı güneş dönemi olan Lichun’dan ayrıdır. Yeni Yıl arifesi, önceki Çin yılının son günüdür; bu, son ayının yirmi dokuzuncu veya otuzuncu günü olabilir.

Kutlama nasıl gelişti?

Bayram, yıl sonunda ve başında biriken uygulamalardan gelişti: Yiyecek ve korunma için teşekkür etmek, ataları onurlandırmak, zararlı etkileri uzaklaştırmak ve yeni bir tarımsal döngüyü karşılamak. Erken dönem Çin devletlerinin hepsi yıla aynı ayda başlamıyordu. Han İmparatoru Wu dönemindeki MÖ 104 takvim reformu, ilk ilkbahar ayını yılın başlangıcı olarak belirledi; bu düzenleme, sonraki Yeni Yıl kutlamalarının yaygın temeli oldu.

İzleyen yüzyıllar boyunca saray törenleri, ev içi ibadet ve halk eğlenceleri kutlamaya farklı parçalar kattı. Kapı girişlerini koruyan uygulamaların, arifede uyanık kalmanın ve resmî Yeni Yıl kutlama sözlerinin uzun geçmişleri vardır; basılı resimler, kâğıt beyitler ve giderek daha ayrıntılı pazarlarla eğlenceler şenlik ortamını zenginleştirdi. Yirminci yüzyılın başında Gregoryen takviminin sivil kullanım için benimsenmesi, geleneksel Yeni Yıl’ı 1 Ocak’tan ayıran ad olarak Bahar Bayramı’nın yerleşmesine yardımcı oldu.

Bilinen Nian öyküsü bayrama dramatik bir açıklama getirir. Yaygın bir anlatıda, yıl dönerken yırtıcı bir yaratık bir köye saldırır. İnsanlar onun kırmızıdan, parlak ışıktan ve yüksek sesten korktuğunu keşfeder. Kırmızı süsler asar, evlerini parlak biçimde aydınlatır ve büyük bir gürültü çıkararak onu uzaklaştırırlar. Hayatta kalan komşular birbirlerini selamlayıp kutlar. Öykü, tanınabilir birkaç geleneği birbirine bağlar; ancak kutlamanın belgelenmiş kuruluş olayı değil, onunla ilgili bir efsanedir.

Evi hazırlamak

Yeni Yıl öncesindeki temizlik, eski yılın tozunu kaldırır ve simgesel olarak iyi talihe yer açar. Alışveriş ve yiyecek hazırlığı, ev halkının yanı sıra konukların da ihtiyaçlarını karşılar. Yeni giysiler, mevsim çiçekleri ve taze süslemeler yılın değişimini görünür kılar.

Bahar beyitleri, kapı girişinin iki yanına yerleştirilen, genellikle üstlerinde daha kısa bir yazı bulunan, birbirine karşılık oluşturan uğurlu dizelerdir. Kırmızı kâğıt kesmeleri, kapı tanrısı resimleri ve nimet veya iyi talih anlamına gelen fu karakteri, korunma ve refah dileklerini ifade eder. İmgeleri çoğunlukla sözcük oyunuyla işler: Bir bitki, hayvan veya nesne, adı uğurlu bir ifadeye benzediği için iyi bir dileği çağrıştırabilir.

Ocak Tanrısı’nı onurlandıran hanelerde son ay, tanrının ailenin davranışlarını gökte bildirmek üzere çıktığı geleneksel yolculuktan önce bir uğurlama sunusunu da içerir. Tatlı sunular, olumlu bir rapor umudunu ifade eder. Bu, yeni yıldan önce haneyi düzene koymaya yönelik daha kapsamlı işin bir parçasıdır.

Aile buluşması yemeği ve yiyecekleri

Yeni Yıl arifesinin merkezinde, çoğunlukla birkaç kuşağı aynı sofraya getiren aile buluşması yemeği vardır. Yemekten önce, emekleriyle hanenin varlığını mümkün kılan kuşakları anan ata sunuları yapılabilir. Yemekten sonra, geçmekte olan yılı gözeterek uyanık kalmak anlamındaki shousui (守岁), buluşmayı geceye uzatır.

Menü bölgesel mutfağı yansıtır; ancak belirli yiyecekler yaygın biçimde tanınan dilekler taşır. Balık, Mandarin dilindeki yu sözcüğü artakalan fazlalık sözcüğüyle aynı sesle söylendiğinden bolluğu çağrıştırır. Bu nedenle bütün bir balık, hanenin gelecek yıl ihtiyaç duyduğundan fazlasına sahip olması umudunu ifade edebilir.

Kuzey Çin’de jiaozi özellikle önemlidir. Bu içi doldurulmuş buğday hamuru bohçaları, arifede birlikte hazırlanıp yıl değişirken yenebilir. Eski metal külçelere benzemeleri, onlara servetle ilgili bir çağrışım kazandırır. Pirinç temelli gelenekler özellikle güneyde öne çıkar: Yeni Yıl pirinç keki niangao, adının sesiyle her yıl yükselmeyi veya ilerlemeyi çağrıştırır. Yapışkan pirinç unundan yapılan yuvarlak toplar tangyuan, bazı hanelerde ve dönem içindeki sonraki buluşmalarda birlikteliği ifade eder.

Ziyaretler, iyi dilekler ve dönemin kapanışı

İlk günler, Yeni Yıl kutlama ziyaretleri yapmak anlamındaki bainian zamanıdır. Genç akrabalar büyüklerini selamlar, ev sahipleri ziyaretçileri çay ve ikramlarla ağırlar, aileler kendi evlerinin ötesindeki bağları yeniler. Dilekler, alıcıya göre sağlık, uzun ömür, refah, öğrenim veya işle ilgili olabilir.

Para içeren kırmızı zarflar, özellikle büyüklerin çocuklara verdiği armağanlar olarak bu iyi dileklere eşlik eder. Bu davranış, somut cömertliği korunma ve iyi talih dileğiyle birleştirir. Kimin kime verdiğini aile ve topluluk gelenekleri belirler.

Halka açık şenlikler başka tür bir buluşma yaratır. Göstericilerin aslan kostümünü canlandırdığı aslan dansları ve bir ekibin uzun bir ejderhayı sırıklar üzerinde taşıdığı ejderha dansları, sokakları ve avluları eşgüdümlü hareket ve vurmalı çalgı sesleriyle doldurur. Tapınak panayırları duaları, alışverişi, yiyeceği ve eğlenceyi bir araya getirir. Kullanımlarına izin verilen yerlerde çatapatlar ve havai fişekler kutlamanın tanıdık sesleridir.

Aile buluşması arifesini ziyaretler ve toplu kutlamalar izlerken dönemin temposu değişir. Fener Bayramı, akşam ışıkları ve paylaşılan pirinç toplarıyla dönemi kapatır. Geleneksel on beş günlük süre, birçok resmî tatil döneminden uzundur; işten izinli olunan günler her idari alanda ayrı belirlenir.