Çin Yeni Yılı ve Bahar Bayramı

Yılın başlangıcı

Çin Yeni Yılı, ay takviminin ilk ayının ilk gününde başlar. Bahar Bayramı ya da Chunjie (春节) olarak bilinen bu bayram, aileleri Yeni Yıl arifesi yemeğinde bir araya getirir ve kutlamayı tebrikler, hediyeler, ziyaretler ve kamusal şenliklerle dışarıya taşır. Hazırlıklar eski yılın son haftalarında başlar; geleneksel bayram dönemi de yeni yılın on beşinci gününde Fener Bayramı ile sona erer.

Çin takvimi ay-güneş takvimidir: ayları Ay’ı izler, artık aylar ise yılı mevsimlerle uyumlu tutar. Bu nedenle Yeni Yıl sabit bir Gregoryen tarihe düşmez; Ocak ile Şubat arasında yer değiştirir. İlkbaharın Başlangıcı güneş dönemi olan Lichun’dan ayrıdır. Yeni Yıl arifesi, önceki Çin yılının son günüdür ve bu yılın son ayının yirmi dokuzuncu ya da otuzuncu günü olabilir.

Kutlama nasıl gelişti?

Bayram, yıl sonu ve yıl başında birikmiş uygulamalardan doğdu: yiyecek ve korunma için şükran, atalara saygı, zararlı etkileri kovmak ve yeni bir tarım döngüsünü karşılamak. Erken dönem Çin devletlerinin hepsi yıllarını aynı ayda başlatmıyordu. Han İmparatoru Wu döneminde MÖ 104’te yapılan takvim reformu, ilkbaharın ilk ayını yılın başlangıcı olarak belirledi; bu düzenleme sonraki Yeni Yıl kutlamalarının başlıca temeli oldu.

Sonraki yüzyıllarda saray törenleri, ev içi ibadet ve halk eğlenceleri kutlamaya farklı parçalar kattı. Kapı koruyucuları, arife gecesi uyanık kalmak ve resmî Yeni Yıl tebrikleri uzun bir geçmişe sahiptir; basılı resimler, kâğıt beyitler ve giderek gösterişlenen pazarlar ile eğlenceler bayram ortamını zenginleştirdi. 20. yüzyılın başında Gregoryen takvimin sivil kullanım için benimsenmesi, geleneksel Yeni Yılı 1 Ocak’tan ayıran ad olarak Bahar Bayramı’nın yerleşmesine yardım etti.

Bilinen Nian hikâyesi bayrama dramatik bir açıklama getirir. Yaygın bir anlatımda vahşi bir yaratık yıl dönümünde bir köye saldırır. İnsanlar onun kırmızıdan, parlak ışıktan ve yüksek sesten korktuğunu keşfeder. Kırmızı süsler asar, evlerini aydınlık tutar ve büyük bir gürültü kopararak onu kovarlar. Hayatta kalan komşular birbirini selamlar ve kutlar. Hikâye birkaç tanıdık geleneği birbirine bağlar; ama kutlama hakkında bir efsanedir, bayramın belgelenmiş kuruluş olayı değildir.

Evin hazırlanması

Yeni Yıl’dan önce yapılan temizlik eski yılın tozunu temizler ve simgesel olarak iyi talihe yer açar. Alışveriş ve yemek hazırlığı hane halkının yanında misafirler için de yapılır. Yeni giysiler, mevsim çiçekleri ve yeni süsler yılın değişimini görünür kılar.

Bahar beyitleri, kapının iki yanına asılan ve genellikle üstünde daha kısa bir yazı bulunan, uğurlu yazılardan oluşan ikili dizelerdir. Kırmızı kâğıt oymalar, kapı tanrılarının resimleri ve hayır ya da iyi talih anlamına gelen fu karakteri, korunma ve bolluk dileklerini ifade eder. Bu imgeler çoğu zaman sözcük oyunlarıyla işler: bir bitki, hayvan ya da nesne, adı uğurlu bir deyime benzediği için bir hayır duasını çağrıştırabilir.

Mutfak Tanrısı’na saygı gösterilen evlerde yılın son ayında, ailenin davranışlarını göklere bildirmek üzere yapacağı geleneksel yolculuktan önce bir uğurlama sunusu da yapılır. Tatlı sunular iyi bir rapor umudunu dile getirir. Bu, yeni yıldan önce evi düzene sokma işinin bir parçasıdır.

Kavuşma yemeği ve yiyecekleri

Yeni Yıl arifesi, çoğu zaman birkaç kuşağı aynı sofrada buluşturan kavuşma yemeği etrafında döner. Yemekten önce, haneyi mümkün kılan emeği veren kuşakları anmak için atalara sunular yapılabilir. Yemekten sonra shousui (守岁), yani biten yılın başında nöbet tutmak, buluşmayı geceye taşır.

Menü bölgesel mutfakları yansıtır, ama bazı yiyecekler yaygın biçimde tanınan dilekler taşır. Balık bolluğu çağrıştırır, çünkü Mandarin Çincesindeki yu sözcüğü “artık, fazlalık” sözcüğüne benzer. Bu yüzden bütün bir balık, hanenin gelecek yılda ihtiyacından fazlasına sahip olması dileğini ifade edebilir.

Kuzey Çin’de jiaozi özellikle önemlidir. Buğday hamurundan yapılan bu dolgulu mantılar arife gecesi birlikte hazırlanıp yılın değiştiği sıralarda yenebilir. Eski metal külçelere benzemeleri onlara zenginlik çağrışımı verir. Güneyde pirince dayalı gelenekler özellikle öne çıkar: Yeni Yıl pirinç keki niangao, adının sesiyle yıldan yıla yükselmeyi ya da ilerlemeyi çağrıştırır. Yuvarlak yapışkan pirinç topları tangyuan ise bazı evlerde ve mevsimin sonraki buluşmalarında birlikteliği ifade eder.

Ziyaretler, iyi dilekler ve bayram döneminin kapanışı

İlk günler bainian, yani Yeni Yıl tebriği zamanıdır. Genç akrabalar büyükleri selamlar, ev sahipleri ziyaretçileri çay ve ikramlarla karşılar, aileler de kendi evlerinin ötesindeki bağlarını tazeler. Dilekler, kime söylendiğine göre sağlık, uzun ömür, bolluk, eğitim ya da işle ilgili olabilir.

İçinde para bulunan kırmızı zarflar bu iyi dileklere eşlik eder; özellikle büyüklerden çocuklara verilir. Bu jest, pratik bir cömertliği korunma ve iyi talih dileğiyle birleştirir. Kimin kime verdiği aile ve topluluk geleneklerine göre değişir.

Kamusal şenlikler farklı türden bir buluşma getirir. Oyuncuların bir aslan kostümüne can verdiği aslan dansları ve bir ekibin uzun bir ejderhayı sopalar üzerinde taşıdığı ejderha dansları, sokakları ve avluları uyumlu hareket ve vurmalı çalgı sesleriyle doldurur. Tapınak panayırları dua, alışveriş, yemek ve eğlenceyi bir araya getirir. Kullanılmalarına izin verilen yerlerde havai fişekler ve maytaplar tanıdık bayram sesleridir.

Kavuşma arifesinin ardından ziyaretler ve topluluk kutlamalarıyla mevsimin temposu değişir. Fener Bayramı, akşam ışıkları ve birlikte yenen pirinç topu yiyecekleriyle dönemi kapatır. Bu geleneksel on beş günlük süre, birçok resmî tatil döneminden uzundur: işten izinli günler her yönetim bölgesinde ayrı olarak belirlenir.

2027’de Çin Yeni Yılı

2027’de Çin Yeni Yılı 6 Şubat’a denk gelir. Bu gün birinci gün sayılırsa geleneksel on beş günlük bayram dönemi, on beşinci gün olan 20 Şubat, Fener Bayramı’na kadar sürer. Bu kültürel bayram dönemi her yerde geçerli on beş günlük bir resmî tatil değildir: resmî tatil tarihleri ve izin günleri yönetim bölgesine göre değişir.