Zhongyuan ve Aç Hayaletler Bayramı
Ölülere özen gösterilen dönem
Zhongyuan (中元), yedinci kamerî ayın on beşinci gününe denk gelir. Ataları anmanın, kendilerine bakacak kimsesi olmayan ruhlara sunular yapmanın ve ölülerin esenliği için dinî törenler düzenlemenin zamanıdır. İngilizce Hungry Ghost Festival, yani Aç Hayaletler Bayramı adı, genellikle yedinci ay törenlerinin bu daha geniş bütününü ifade eder.
Halk inancında yedinci ay, ruhlar dünyasının kapılarının açıldığı ve ölülerin yaşayanları ziyaret edebildiği dönemdir. Bu nedenle törenler, başlıca tarih on beşinci gün olmak üzere bütün aya yayılabilir; bazı topluluklar on dördüncü güne özel önem verir. Açılış ve uğurlama ritüelleri, her yerde uygulanan tek bir takvimi değil, yerel gelenekleri izler.
Atalar ve aç hayaletler bu geleneklerde farklı yerlere sahiptir. Atalar, kimliği belli aile ilişkileri içinde anılır. Gezgin veya bakımsız kalmış ruhlar aynı sunu desteğinden yoksundur; Budist öğretideki aç hayalet ise yoğun ve giderilemeyen açlık durumunda acı çeker. Bütün bu alıcılara özen gösterilmesi, onları birbirinin yerine geçebilir kılmadan aynı dönemi paylaşabilir.
Zhongyuan ve Yer Görevlisi
Zhongyuan adı, Taoculuğun Gök, Yer ve Su’nun Üç Görevlisi takviminden gelir. Yedinci ayın on beşinci günü, rolü yanlışları bağışlamak ve acıdan kurtarmakla ilişkilendirilen Yer Görevlisi Diguan’a aittir. Zhongyuan törenleri, yaşayanların yanı sıra ölülere de yarar sağlamayı amaçlayan duaları, metin okumalarını, tövbeyi ve ritüelleri içerebilir.
Bu vurgu, dönemin neden korkutucu ruhlarla karşılaşmaktan fazlası olduğunu açıklar. Dinî amaç; rahatlama, uzlaşma ve ölmüş olanlar için daha iyi bir durumu içerir. Hanenin güvenliği için edilen dualar da bu özen gösterme işine eşlik edebilir.
Mulian ve Budist Yulanpen töreni
Budist Yulanpen’in merkezinde, Çincede Mulian diye bilinen Maudgalyayana’nın öyküsü yer alır. Kutsal metindeki anlatıda, ölmüş annesini aramak için manevi güçlerini kullanır ve onu aç bir hayalet olarak acı çekerken bulur. Annesi bir deri bir kemik kalmıştır ve yiyecek bulamamaktadır. Ona bir kâse pirinç getirir; ancak annesi yiyemeden pirinç yanan korlara dönüşür.
Kendi güçlerinin onu kurtaramamasından üzüntü duyan Mulian, Buda’dan yardım ister. Buda, annesinin acısının tek bir kişinin çabasıyla aşılamayacağını açıklar. Mulian’a yedinci ayın on beşinci gününde, manastır topluluğunun yaz inzivasının geleneksel bitiminde, bu topluluğa sunular vermesini söyler. Keşişlerin ortak manevi uygulamaları ve duaları annesine yardımcı olacaktır.
Mulian söyleneni yapar ve annesi aç hayalet olarak çektiği acıdan kurtulur. Öğreti, töreni bu tek ailenin ötesine genişletir: Yaşayan anne babalar ve önceki kuşakların anne babaları için de sunular yapılabilir. Minnettarlık cömertlikle ifade edilir; çoğunlukla sevap adı verilen, iyi davranışların sağladığı yarar başkalarına adanır.
Yulanpen sunuları manastır topluluğunu destekler. Aynı topluluğun yedinci ay törenlerinin parçası olabilseler de gezgin ruhlar için doğrudan dışarıya yiyecek koymaktan farklıdırlar. Altıncı yüzyıla gelindiğinde Çin’de Yulanpen toplantıları zaten kaydedilmişti; zamanla Budist törenler, Taocu ritüeller ve ev içi anma giderek daha fazla aynı dönemi paylaştı.
| Tören biçimi | Başlıca ilişki veya amaç |
|---|---|
| Hane veya soy grubu içinde anma | Ölmüş akrabalara ve atalara özen gösterme |
| Taocu Zhongyuan ritüelleri | Yer Görevlisi, bağışlama ve acıdan kurtulma |
| Budist Yulanpen | Manastır topluluğuna sunular ve anne babalara adanan sevap |
| Toplu ruh sunuları | Tek bir hanenin dışındaki ölülere özen gösterme |
Hane sunuları ve toplu sunular
Bir hane atalarını tütsü, çay ve hazırlanmış yemeklerle karşılayabilir; ata levhalarının önünde veya ailenin başka bir ibadet yerinde yiyecek sunabilir. Kâğıt para ile giysi ya da başka ihtiyaçların kâğıt temsilleri ölülere armağan olarak yakılabilir. Amaç, akrabaların ihtiyaçlarını karşılamak ve minnettarlık ile sorumluluğa dayanan ilişkiyi sürdürmektir.
Toplu sunular, misafirperverliği akrabalığın ötesine taşır. Tapınağın dışında, mahallede veya bir işletmenin yanında kurulan masalarda pirinç, meyve, pişmiş yemek, çay ve başka erzak bulunabilir. Bunlar, kendilerinden sonra gelen soyu veya düzenli sunuları olmayan ruhlar içindir. Saygılı “iyi kardeşler” ifadesi, bu ziyaretçilere buluşmada nezaketli bir yer verir.
Bazı topluluklarda pudu (普度), yani evrensel kurtuluş, cömert sunuları Budist veya Taocu ritüelle birleştirir. Dinî uzmanlar, acıları hafifletmek ve ruhlara yollarında rehberlik etmek için kutsal metinler okuyup ritüeller yapabilir. Bazı yerel geleneklerde su fenerleri, ölüler için ışıklar olarak yer alır.
Gösteriler ve paylaşılan yemekler
Opera, kukla tiyatrosu ve diğer gösteriler, yaşayanları eğlendirirken tanrılardan veya ruhlardan oluşan izleyicilere sunulabilir.
Ortak yemekler ve törenlere yapılan katkılar, komşuları ve aynı ibadete katılanları bir araya getirir. Buluşma, ölmüş akrabalara gösterilen özeni, aksi hâlde aç ve anılmadan kalabilecek kişilere karşı daha geniş bir sorumlulukla birleştirir.