Shangsi ve üçüncü ayın üçüncü günü törenleri

Shangsi: su kıyısında ilkbahar arınması

Shangsi (上巳), insanların arınma, geziler ve buluşmalar için nehirlere ve başka su kıyılarına gittiği bir ilkbahar töreniydi. Adı başlangıçta üçüncü kamerî ayın ilk Si gününü ifade ediyordu. Si, gövde-dal döngüsü Ganzhi’de günleri adlandırmak için kullanılan on iki yersel dalın altıncısıdır. Wei ve Jin dönemlerinde tören sabit bir tarihle, üçüncü kamerî ayın üçüncü günüyle ilişkilendi.

Sanyuesan, “üçüncü ay, üçüncü gün” anlamına gelir. Guangxi’deki Zhuanglar ve Hainan’daki Liler dâhil çeşitli topluluklar bu tarihte bayram kutlar. Törenlerinin kendilerine özgü geçmişleri ve anlamları vardır; ortak tarih, hepsini aynı arınma töreninin çeşitleri yapmaz. Bu bir kamerî tarihtir, Gregoryen 3 Mart değildir.

Tarihsel Shangsi’deki temizlenme, ilkbahar ilerlerken hastalığı, talihsizliği ve zararlı etkileri giderme dileğini ifade ediyordu. Akan su bu dileğe fiziksel bir biçim veriyordu. Yıkanma ve su kıyısı ritüelleri, yiyecek, içecek ve arkadaşlıkla açık havada geçirilen bir güne eşlik edebilirdi. Zamanla neşeli geziler ve edebî buluşmalar, eski ritüel amaçların yanında öne çıktı.

Bir gelenekte şarap kadehleri kıvrımlı bir akarsuda yüzdürülürdü. Su kıyısında oturan katılımcılar gelen kadehlerden içer ve şiir yazardı. En ünlü buluşma 353’te Orkide Köşkü’nde gerçekleşti. Wang Xizhi ve arkadaşları tepeler, bambular ve akan su arasında buluştu; yazdıkları şiirler onun ünlü ön sözüyle bir araya getirildi. Ön sözün, buluşmanın zevkinden yaşamın kısalığı üzerine düşünmeye geçişi, bu vesileye edebiyat ve kaligrafide kalıcı bir yer kazandırdı. Sahne, su kıyısındaki şöleni incelmiş dostluğun kalıcı imgesine dönüştürdü.

Zhuang ve Li üçüncü ayın üçüncü günü bayramları

Guangxi’deki Zhuang toplulukları için Sanyuesan; ataları anmayı, ibadeti, şarkı buluşmalarını ve yiyecek paylaşımını birleştirebilir. Şarkı söylemek bir karşılıklı alışveriştir: Bir şarkıcı veya grup bir dize, soru ya da meydan okuma ortaya koyar, diğeri yanıtlar. Ustalık, ses kadar yanıtta da yatar. Bu buluşmalar kur yapma ve farklı hanelerden gençlerin tanışması için fırsatlar sağlamıştır.

Beş renkli yapışkan pirinç, birçok Zhuang topluluğunun ayırt edici bayram yiyeceğidir. Bitkisel boyalar, buharda pişirilip bir araya getirilmeden önce pirinç porsiyonlarına farklı renkler verir. Pirinç atalara sunulup ardından paylaşılabilir; böylece yemeğin şenlikli görünümü minnettarlık ve anmayla birleşir. Mezar ziyaretlerinin merkezde olduğu yerlerde akrabalar mezarlara yiyecek getirir ve sunular için toplanır. Diğer yerel kutlamalar tanrılara ibadeti, işlemeli top alışverişini ve süslü yumurtalarla oyunları içerir. Bu etkinlikler topluluktan topluluğa farklı seçilip birleştirilir.

Hainan’ın Li halkında da Sanyuesan, ataları anmayı müzik, dans ve toplumsal buluşmayla bir araya getirir. Bayram giysileri, pirinç şarabı ve bambuda pişirilen pirinç vesilenin parçası olabilir. İnsanlar atalarını onurlandırır, birbirlerini ziyaret edip ağırlar ve tek bir hanenin ötesine uzanan kutlamalara katılır.

Karşılıklı şarkı söylemenin Li kur yapma geleneklerinde de yeri vardır. Sorular ve yanıtlar, şarkıcıların zekâlarını göstermesine, sevgilerini ifade etmesine ve başkalarının önünde bir alışveriş geliştirmesine olanak tanır. Bambu sırığı dansında dansçılar, arkadaşlarının ritimle açıp kapattığı sırıkların arasına adım atar. Gösteri eşgüdümlü harekete ve zamanlamaya dayanır; bu da katılımın kendisini toplu kutlama biçimine dönüştürür.

Aynı tarihte farklı kutlamalar

Tarihsel Shangsi’nin su kıyısında arınma ve şiir geleneği, Zhuang ve Li Sanyuesan’ının şarkılarından, sunularından ve toplu kutlamalarından farklı bir geleneğe aittir. Ortak ilkbahar tarihleri, mevsimi işaretlemenin birkaç yoluna yer verir: Korunma aramak, ataları onurlandırmak, beceri sergilemek ve bir buluşma yoluyla ilişkiler kurmak. Her biri niteliğini, ona bağlı geleneklerden ve topluluktan alır.