กฎและประเพณีปฏิทินมองโกเลีย

ซากานซาร์

ซากานซาร์ (Tsagaan Sar) ซึ่งมักแปลว่า เดือนขาว คือปีใหม่มองโกเลีย เป็นจุดเริ่มฤดูใบไม้ผลิตามปฏิทินดั้งเดิมและการฟื้นความสัมพันธ์ในครอบครัว การเยี่ยมญาติ การคารวะผู้อาวุโส และการแลกเปลี่ยนข่าวคราวเป็นหัวใจของโอกาสนี้ สำหรับครอบครัวเลี้ยงสัตว์ที่อยู่ห่างกันเพราะต้องเดินทางระหว่างทุ่งเลี้ยงสัตว์ การเยี่ยมเช่นนี้ยังเป็นโอกาสได้ทราบว่าครัวเรือนอื่นมีความเป็นอยู่อย่างไร

บิทูน (Bituun) คือวันส่งท้ายปีเก่า เป็นการปิดปีเดิมก่อนเริ่มคำอวยพรและการเยี่ยมเยียนในซากานซาร์ การเฉลิมฉลองอยู่ในช่วงการเตรียมงานและการต้อนรับแขกของครอบครัวที่ยาวนานกว่า ไม่ได้จำกัดเฉพาะวันขึ้นปีใหม่

เทศกาลนี้อิงปฏิทินสุริยจันทรคติมองโกเลีย ซึ่งเดือนแรกไม่จำเป็นต้องเริ่มพร้อมเดือนจันทรคติจีนเดือน 1 การวางเดือนที่ต่างกันอาจทำให้ปีใหม่ทั้งสองห่างกันถึงหนึ่งเดือนเต็ม

วันขึ้นปีใหม่ใน ค.ศ. 2017

วันขึ้นปีใหม่ทั้งสองห่างกันสามสิบวัน นี่เป็นความแตกต่างระหว่างปฏิทิน ไม่ใช่การเลื่อนวันหยุดร่วมกันเพียงเทศกาลเดียวออกไปหนึ่งเดือน

สายประเพณีการคำนวณ

สายการคำนวณสำคัญสายหนึ่งของมองโกเลียคือ เทิกส์บุยันต์ (Tögs buyant) ซึ่งมีการกล่าวถึงในภาษาอังกฤษด้วยชื่อ New Genden อยู่ในตระกูลปฏิทินสุริยจันทรคติที่สืบจากทิเบต การคำนวณใช้ค่าคงที่การเคลื่อนที่เฉลี่ยร่วมกับระบบภุกปาของทิเบต แต่ใช้ค่าตั้งต้นและกฎเดือนอธิกมาสต่างกัน ปีหนึ่งมีสิบสองหรือสิบสามเดือน โดยเดือนอธิกมาสปรับความสัมพันธ์ระหว่างเดือนจันทรคติกับปีสุริยคติ

การวางเดือนกับการกำกับเลขวันเป็นคนละส่วนของการคำนวณ ภายในเดือน เลขหมายถึงช่วงจันทรคติที่คำนวณขึ้นและมีความยาวต่างกัน การนำช่วงเหล่านี้ไปกำกับวันทั่วไปอาจทำให้เลขวันที่จันทรคติบางเลขถูกละไป หรือวันสองวันติดกันใช้เลขเดียวกัน ดังนั้นเมื่อแปลงวันที่ซ้ำเป็นวันที่ตามปฏิทินพลเรือน จึงต้องระบุว่าเป็นครั้งแรกหรือครั้งที่สอง

เลขที่ละไปและเลขที่ซ้ำกำหนดชื่อวันที่ภายในเดือน ส่วนเดือนอธิกมาสเปลี่ยนจำนวนเดือนในปี คุณลักษณะทั้งสองสำคัญเมื่อเปรียบเทียบวันที่มองโกเลียกับวันที่จีน ซึ่งเลขวันเรียงต่อเนื่องกันภายในแต่ละเดือน

New Genden เคยใช้ในบูเรียเทียด้วย สายประเพณีภูมิภาคอื่นรวมถึงระบบ “การคำนวณสีเหลือง” ที่สัมพันธ์กับมองโกเลียใน ปฏิทินภูมิภาคในอดีตอาจใช้ข้อตกลงการวางเดือนหรือกำกับเลขวันที่ต่างกัน จึงไม่อาจกำหนดให้ชุมชนผู้พูดภาษามองโกเลียทั้งหมดใช้ปฏิทินแบบเดียวกัน

ชื่อปีและบันทึกปฏิทิน

ชื่อปีมองโกเลียตามประเพณีจับคู่สัตว์กับธาตุหรือสีที่สัมพันธ์กับธาตุนั้นในวัฏจักรหกสิบปี สัตว์เพียงอย่างเดียวเวียนมาทุกสิบสองปี ชื่อที่ประกอบด้วยธาตุและสัตว์ช่วยจำกัดการระบุให้แคบลง แต่ยังต้องมีเลขวัฏจักรหรือบริบททางประวัติศาสตร์เพื่อแยกแต่ละครั้งที่ชื่อนั้นเวียนมา

บันทึกวันที่ที่ครบถ้วนเก็บชื่อกำกับปีดังกล่าว ชื่อหรือเลขเดือนเดิม เครื่องหมายอธิกมาสถ้ามี และวันจันทรคติ เมื่อเลขวันซ้ำ ต้องบันทึกว่าหมายถึงครั้งใด เก็บข้อมูลปฏิทินที่ออกเผยแพร่หรือสายการคำนวณไว้พร้อมวันที่เกรกอรีที่ตรงกัน เพราะเลขจันทรคติที่เขียนเหมือนกันอาจหมายถึงคนละวันในต่างระบบ

สำหรับซากานซาร์และการประกอบศาสนกิจ ปฏิทินประจำปีระบุวันที่ชุมชนปฏิบัติตาม ส่วนงานชุมนุมสาธารณะอาจจัดในวันที่ใกล้เคียงซึ่งสะดวก โดยเฉพาะนอกมองโกเลีย การบันทึกวันเทศกาลแยกจากวันจัดงานรักษาความแตกต่างนี้ไว้โดยไม่เปลี่ยนปฏิทินดั้งเดิม