Mga tuntunin at tradisyon ng kalendaryong Mongolian

Tsagaan Sar

Ang Tsagaan Sar, na karaniwang isinasalin bilang Puting Buwan, ang Bagong Taon ng Mongolia. Minamarkahan nito ang simula ng tagsibol sa tradisyonal na kalendaryo at ang pagpapanibago ng mga ugnayan ng pamilya. Nakasentro ang okasyon sa pagdalaw sa mga kamag-anak, pagbati sa matatanda, at pagbabalitaan. Para sa mga pamilyang nagpapastol na pinaglalayo ng paglalakbay sa pagitan ng mga pastulan, nagbigay rin ang mga pagdalaw na ito ng pagkakataong malaman kung ano ang kalagayan ng ibang sambahayan.

Ang Bituun ang Bisperas ng Bagong Taon. Isinasara nito ang lumang taon bago magsimula ang mga pagbati at pagdalaw ng Tsagaan Sar. Kabilang ang pagdiriwang sa mas mahabang panahon ng paghahanda ng pamilya at pagtanggap sa mga panauhin, sa halip na sa Araw ng Bagong Taon lamang.

Sinusunod ng pista ang isang kalendaryong Mongolian na lunisolar, na ang unang buwan ay hindi kailangang magsimula kasabay ng buwang lunar na 1 ng Tsina. Maaaring maghiwalay nang isang buong buwan ang dalawang Bagong Taon dahil sa pagkakaiba ng paglalagay ng buwan.

Mga petsa ng Bagong Taon noong 2017

May tatlumpung araw na agwat ang dalawang Araw ng Bagong Taon. Isa itong pagkakaiba ng mga kalendaryo, sa halip na isang buwang pagpapaliban sa iisang magkasalong pista.

Mga tradisyon ng pagkalkula

Isang mahalagang tradisyong Mongolian ng pagkalkula ang Tögs buyant, na tinatalakay rin sa Ingles bilang New Genden. Kabilang ito sa pangkat ng mga kalendaryong lunisolar na hango sa tradisyong Tibetano. Magkapareho ang mga konstanteng ginagamit nito sa katamtamang galaw at ng sistemang Phugpa ng Tibet, ngunit magkaiba ang kanilang panimulang halaga at tuntunin sa dagdag na buwan. May labindalawa o labintatlong buwan ang isang taon, na inaayos ng dagdag na buwan ang ugnayan ng mga buwang lunar at ng taong solar.

Magkahiwalay na bahagi ng pagkalkula ang paglalagay ng mga buwan at pagbibigay ng numero sa mga araw. Sa loob ng isang buwan, tumutukoy ang mga numero sa mga kinakalkulang pagitan na lunar na may iba't ibang haba. Maaaring mawala ang isang numero ng petsang lunar o magkaroon ng parehong numero ang dalawang magkasunod na araw kapag itinatakda ang mga pagitan na ito sa mga karaniwang araw. Kaya nangangailangan ang isang inuulit na petsa ng pagtukoy kung una o ikalawang paglitaw ito kapag kino-convert sa isang petsang sibil.

Itinatakda ng mga nilalaktawan at inuulit na numero ang mga katawagan sa loob ng isang buwan. Binabago naman ng dagdag na buwan ang bilang ng mga buwan sa taon. Mahalaga ang dalawang katangiang ito sa paghahambing ng isang petsang Mongolian at isang petsang Tsino, na ang mga numero ng araw ay tuluy-tuloy na magkakasunod sa loob ng bawat buwan.

Ginamit din ang New Genden sa Buryatia. Kabilang sa ibang tradisyong panrehiyon ang mga sistemang “dilaw na pagkalkula” na kaugnay ng Inner Mongolia. Maaaring gumamit ng magkakaibang kumbensiyon sa paglalagay ng buwan o pagbibigay ng numero sa mga araw ang isang makasaysayang kalendaryong panrehiyon, kaya hindi maaaring italaga sa lahat ng pamayanang nagsasalita ng Mongolian ang iisang pare-parehong kalendaryo.

Mga pangalan ng taon at tala ng kalendaryo

Pinagsasama ng mga tradisyonal na pangalan ng taon sa Mongolia ang isang hayop at isang elemento o ang kaugnay nitong kulay sa siklong may animnapung taon. Bumabalik tuwing labindalawang taon ang hayop lamang. Pinaliliit ng pangalang may elemento at hayop ang mga posibleng pagtukoy, ngunit kailangan pa rin ang numero ng siklo o kontekstong pangkasaysayan upang mapag-iba ang magkakasunod na paglitaw nito.

Pinananatili ng isang buong tala ng petsa ang tawag na iyon sa taon, ang orihinal na pangalan o numero ng buwan, anumang tanda ng dagdag na buwan, at ang araw na lunar. Kapag inuulit ang numero ng araw, itala kung aling paglitaw ang tinutukoy. Isama sa katumbas na Gregorian ang kalendaryong pinagmulan o tradisyon ng pagkalkula, dahil maaaring tumukoy sa magkaibang araw sa magkakaibang sistema ang parehong nakasulat na mga numerong lunar.

Para sa Tsagaan Sar at mga paggunita sa relihiyon, tinutukoy ng isang taunang kalendaryo ang petsang sinusunod ng pamayanan. Maaaring itakda ang isang pampublikong pagtitipon sa isang kumbinyenteng kalapit na araw, lalo na sa labas ng Mongolia. Pinananatili ng hiwalay na pagtatala ng petsa ng pista at petsa ng pagtitipon ang pagkakaibang iyon nang hindi binabago ang tradisyonal na kalendaryo.